“TÔI LÀM LÂU NĂM RỒI, TẠI SAO VẪN PHẢI HỌC LẠI?”

Kinh nghiệm là tài sản, nhưng kinh nghiệm không thay thế việc cập nhật. Người làm lâu năm càng cần biết điều gì vẫn đúng, điều gì đã thay đổi và điều gì cần được chuẩn hóa lại.

BẠN ĐỌC HỎI – CẨM NANG TRẢ LỜI

Một bạn đọc hỏi:

“Tôi đã làm DDS khá lâu, thực hành nhiều, khách hàng cũng quen. Gần đây lại có yêu cầu học lại, cập nhật lại, chuẩn hóa lại. Tôi có cảm giác như những gì mình làm trước đây không còn được ghi nhận. Tôi muốn hỏi thật: làm lâu năm rồi tại sao vẫn phải học lại?”

Đây là một câu hỏi rất đáng được trả lời.

Bởi phía sau câu hỏi không chỉ là chuyện học.

Nó còn liên quan đến:

kinh nghiệm, lòng tự trọng nghề nghiệp, sự thay đổi của hệ thống và cách một người nhìn chính quá trình trưởng thành của mình.

Và có lẽ điều đầu tiên cần nói là:

Học lại không có nghĩa phủ nhận những gì bạn đã làm được.

Ngược lại, nếu tiếp cận đúng, học lại chính là cách để những kinh nghiệm đã có tiếp tục giữ được giá trị.

Kinh nghiệm rất quý – nhưng kinh nghiệm có hai mặt

Một người làm nghề lâu năm có nhiều thứ mà người mới chưa có.

Có cảm nhận nghề nghiệp.

Có trải nghiệm với nhiều tình huống.

Có sự tự tin.

Có khả năng xử lý linh hoạt hơn.

Có những bài học mà không cuốn sách nào thay thế hoàn toàn được.

Đó là tài sản.

Nhưng kinh nghiệm cũng có một rủi ro.

Một thao tác nếu làm đúng nhiều năm sẽ trở thành kỹ năng.

Nhưng một thao tác chưa đúng nếu lặp lại nhiều năm cũng có thể trở thành thói quen rất chắc.

Và khi đã quen tay, chính người thực hiện lại khó nhận ra nhất.

Cẩm nang Hành động DDS cảnh báo rất rõ: không nên vì đã làm lâu năm mà cho rằng mình không thể sai; nếu chưa chắc thì kiểm tra, chưa biết thì hỏi, vượt khả năng thì chuyển. Đó không phải yếu chuyên môn mà là trách nhiệm chuyên môn.

Một câu chuyện rất quen: “Tôi vẫn làm như trước giờ, có sao đâu”

Hãy hình dung một Kỹ thuật viên đã làm nghề nhiều năm.

Một ngày, có hướng dẫn mới hoặc một nội dung được chuẩn hóa lại.

Người đó nói:

“Tôi vẫn làm như trước giờ, có sao đâu.”

Câu nói nghe rất hợp lý.

Bởi thực tế họ đã làm như vậy trong thời gian dài.

Nhưng Cẩm nang Hành động DDS xem đây chính là một tình huống cần cảnh giác: người làm lâu năm do quen tay có thể ít cập nhật; trong khi kinh nghiệm rất quý nhưng không thay thế việc cập nhật. Người có kinh nghiệm càng lâu càng cần biết điều gì vẫn đúng, điều gì đã được chuẩn hóa lại, điều gì cần thay đổi và điều gì từ kinh nghiệm cá nhân có thể đóng góp trở lại cho hệ thống.

Đây là một cách nhìn rất công bằng.

Không phủ nhận kinh nghiệm.

Nhưng cũng không đặt kinh nghiệm cao hơn chuẩn.

Học lại không phải quay về con số không

Đây là điều nhiều người dễ hiểu nhầm.

Một người mới học và một người có 10 năm kinh nghiệm cùng ngồi trong một buổi cập nhật không có nghĩa hai người đang ở cùng xuất phát điểm.

Người mới học để biết.

Người lâu năm học để:

đối chiếu, kiểm tra, cập nhật, sửa những gì đã lệch và củng cố những gì vẫn đúng.

Đó là hai mục tiêu khác nhau.

Người có kinh nghiệm thường học nhanh hơn ở phần đã quen.

Nhưng lại cần sự khiêm tốn nghề nghiệp hơn ở phần đã thành thói quen.

Vì vậy:

Học lại không xóa kinh nghiệm. Học lại giúp sàng lọc kinh nghiệm.

Có những điều trước đây đúng – hôm nay vẫn đúng

Không phải cứ có tài liệu mới là mọi thứ cũ đều sai.

Đây cũng là một thái cực cần tránh.

Chuẩn hóa không phải để:

“cái mới thắng cái cũ.”

Mà để xác định rõ:

cái gì tiếp tục giữ;
cái gì cần làm rõ;
cái gì cần sửa;
cái gì cần cập nhật.

Một người có kinh nghiệm rất có giá trị trong quá trình này.

Bởi họ có thể nói:

“Phần này khi áp dụng thực tế thường gặp khó khăn ở đâu.”

“Lỗi này người mới rất hay mắc.”

“Cách giải thích này cần rõ hơn.”

Như vậy người lâu năm không chỉ là người đi học lại.

Họ còn có thể trở thành nguồn phản hồi để tài liệu và đào tạo tiếp tục hoàn thiện.

Điều nguy hiểm không phải là quên – mà là không biết mình đã quên

Sau một thời gian, ai cũng có thể quên.

Một bước trong quy trình.

Một nguyên tắc.

Một chi tiết kỹ thuật.

Một quy định.

Cẩm nang Hành động DDS nói rất thực tế:

Kiến thức có thể bị quên, nhưng năng lực có thể được phục hồi nếu bắt đầu thực hành trở lại.

Quên không đáng sợ.

Đáng sợ hơn là:

quên nhưng vẫn tin mình nhớ đúng.

Khi đó, người ta rất khó mở tài liệu lại.

Khó hỏi người khác.

Khó chấp nhận sửa.

Và thâm niên vô tình trở thành một chiếc “lá chắn” cho sai lệch.

“Tôi đã làm nhiều năm” và “Tôi đang làm đúng chuẩn hiện tại” là hai câu khác nhau

Đây là điểm mấu chốt.

Số năm cho thấy trải nghiệm.

Chuẩn hiện tại cho thấy mức phù hợp ở thời điểm này.

Hai thứ liên quan, nhưng không đồng nghĩa.

Một người có thể làm 10 năm và rất giỏi.

Một người khác có thể làm 10 năm nhưng ít cập nhật.

Một người mới hơn có thể chưa nhiều trải nghiệm nhưng học đúng chuẩn hiện hành.

Vì vậy, câu hỏi tốt hơn không phải là:

“Tôi làm bao nhiêu năm rồi?”

Mà là:

“Những gì tôi đang làm hôm nay còn đúng, còn phù hợp và còn đủ chuẩn hay không?”

Tại sao người dạy càng phải học lại?

Nếu Kỹ thuật viên làm sai, ảnh hưởng có thể ở phạm vi cá nhân.

Nếu Giảng viên dạy sai, sai lệch có thể lan cho cả lớp.

Vì vậy Cẩm nang Hành động DDS đặc biệt nhấn mạnh: Giảng viên đã được công nhận vẫn phải tiếp tục học và tái chuẩn hóa; mục tiêu của đào tạo là tạo ra những người hiểu đúng, làm đúng, giữ được chuẩn, biết tự học và có khả năng giúp người khác trưởng thành.

Cẩm nang còn dành riêng nội dung về chuẩn hóa và tái chuẩn hóa Giảng viên với tinh thần:

“Được công nhận một lần không có nghĩa đạt chuẩn mãi mãi.”

Điều này không làm giảm giá trị Giảng viên.

Ngược lại, nó làm danh xưng ấy đáng tin hơn.

Học lại cũng là cách bảo vệ uy tín người làm nghề

Giả sử một người đã làm lâu.

Khách hàng tin.

Tuyến dưới tin.

Học viên tin.

Chính vì người khác tin nhiều, trách nhiệm cập nhật càng lớn.

Nếu một người mới nói sai, người nghe còn có thể kiểm tra.

Nhưng nếu một người có thâm niên hoặc vị trí cao nói sai, nhiều người có xu hướng tin ngay.

Vì vậy:

Uy tín càng cao – trách nhiệm kiểm tra lại mình càng lớn.

Học lại không làm giảm uy tín.

Học lại là một cách bảo vệ uy tín.

Một nỗi ngại rất thật: “Học lại, người khác có nghĩ tôi yếu không?”

Có thể.

Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là:

Bạn muốn người khác nghĩ mình giỏi, hay muốn mình thật sự ngày càng giỏi hơn?

Một người trưởng thành có thể nói:

“Phần này tôi cần xem lại.”

“Chỗ này trước đây tôi làm khác, để tôi đối chiếu lại.”

“Nội dung này đã cập nhật, tôi cần học lại.”

Những câu nói như vậy không làm một người nhỏ đi.

Nó cho thấy người đó có khả năng tự điều chỉnh.

Và đó là một năng lực rất lớn.

Học không chỉ diễn ra trong lớp

Một người nói:

“Công ty chưa mở lớp nên tôi chưa học.”

Nhưng Cẩm nang Hành động DDS nhấn mạnh rằng học nghề không chỉ diễn ra trong lớp. Nó còn diễn ra khi xem lại một bài, đọc tài liệu, trao đổi tình huống, thực hành kỹ thuật, ghi lại ca, hỏi Giảng viên, quan sát người có kinh nghiệm hay tự đánh giá lỗi của chính mình. Lớp học chỉ là một điểm trong quá trình học, không phải toàn bộ quá trình.

Đây là một thay đổi tư duy rất quan trọng.

Người làm lâu năm không cần chờ một khóa học lớn mới cập nhật.

Có thể bắt đầu từ việc rất nhỏ:

mở lại một bài;

xem lại một quy trình;

đối chiếu một thao tác;

hỏi lại một nội dung mình chưa chắc.

Kinh nghiệm nào cũng nên được kiểm chứng trước khi truyền cho người khác

Một người lâu năm thường có người hỏi.

“Anh/chị làm thế nào?”

“Em nên xử lý trường hợp này ra sao?”

Đây là lúc kinh nghiệm cá nhân rất dễ được truyền thành “chuẩn”.

Cẩm nang Hành động DDS nhắc:

không nên truyền lại cho người khác một nội dung mà chính mình chưa kiểm chứng.

Điều đó không có nghĩa không được chia sẻ kinh nghiệm.

Mà cần nói rõ:

đâu là chuẩn,
đâu là kinh nghiệm cá nhân,
đâu là điều cần kiểm tra thêm.

Đó là cách người đi trước giúp người đi sau mà không vô tình truyền sai.

Nếu đã làm rất tốt thì học lại để làm gì?

Để xác nhận rằng mình vẫn đang làm tốt.

Đây là câu trả lời đơn giản nhất.

Nếu học lại và thấy:

mình đang làm đúng,

đó là một sự củng cố.

Nếu phát hiện:

có một điểm nhỏ cần sửa,

đó là một cơ hội.

Nếu thấy:

có kiến thức mới,

đó là một sự cập nhật.

Nếu nhận ra:

kinh nghiệm của mình có giá trị cho người khác,

đó là một đóng góp.

Trong cả bốn trường hợp, bạn đều không mất gì.

Bạn chỉ có thể tiến lên.

Một câu hỏi khó hơn: nếu tôi phát hiện mình đã làm sai nhiều năm thì sao?

Đây là lúc cần bản lĩnh.

Có thể xấu hổ.

Có thể tiếc.

Có thể khó chấp nhận.

Nhưng điều quan trọng không phải:

“Tôi đã sai bao lâu?”

Mà là:

“Từ hôm nay tôi có tiếp tục sai nữa không?”

Một người phát hiện sai và sửa hôm nay vẫn đáng tin hơn một người biết có khả năng sai nhưng không muốn kiểm tra.

Đó là tinh thần học tập thật.

Ba câu hỏi để mỗi người lâu năm tự soi

Thứ nhất: Có nội dung nào tôi đã làm quá quen đến mức lâu rồi không mở lại tài liệu chuẩn không?

Thứ hai: Khi có cập nhật mới, phản ứng đầu tiên của tôi là tò mò muốn biết hay khó chịu vì phải thay đổi?

Thứ ba: Tôi đang dùng kinh nghiệm để làm giàu cho chuẩn chung, hay đang dùng kinh nghiệm để đứng ngoài việc cập nhật?

Ba câu hỏi này không nhằm phủ nhận người có thâm niên.

Ngược lại, chúng giúp kinh nghiệm tiếp tục có giá trị.

LỜI GIẢI ĐÁP GỬI BẠN ĐỌC

Bạn hỏi:

“Tôi làm lâu năm rồi, tại sao vẫn phải học lại?”

Câu trả lời là:

Vì làm lâu năm giúp bạn có kinh nghiệm.
Học lại giúp bạn biết kinh nghiệm ấy còn đúng đến đâu.

Bạn không học lại để trở về con số không.

Bạn học lại để:

giữ cái đúng,
sửa cái lệch,
cập nhật cái mới,
và biến kinh nghiệm của mình thành giá trị tốt hơn cho người đi sau.

Cẩm nang Hành động DDS cô đọng nguyên tắc này rất rõ:

Tôn trọng kinh nghiệm – nhưng không đóng cửa trước sự cập nhật.

CẨM NANG HÀNH ĐỘNG DDS – DÀNH CHO CẢ NGƯỜI MỚI VÀ NGƯỜI ĐÃ ĐI RẤT LÂU

Một cuốn cẩm nang hành động không chỉ dành cho người chưa biết.

Đôi khi người cần nó nhất lại là người:

đã làm nhiều năm;

đã có thói quen;

đã có kinh nghiệm;

đã có vị trí;

nhưng cần một nguồn để tự đối chiếu lại mình.

Cẩm nang Hành động DDS – Từ Hiến chương đến Thực tiễn có những nội dung về:

học tập và phục hồi năng lực;

cân bằng giữa học và thực hành;

nguy cơ chỉ làm theo kinh nghiệm cũ;

tự đánh giá năng lực;

chuẩn hóa và tái chuẩn hóa;

và cách tiếp tục học ngay cả khi đã có nhiều năm làm nghề.

Bài truyền thông hôm nay chỉ mở ra vấn đề.

Phần hệ thống hướng dẫn, bài tập tự kiểm kê, mô hình học tập và các công cụ cụ thể vẫn được giữ trong Cẩm nang Hành động DDS để người đọc tự tra cứu và sử dụng.

Nếu đã làm DDS nhiều năm, có lẽ câu hỏi không nên là:

“Tôi còn phải học nữa sao?”

Mà nên là:

“Sau từng ấy năm, tôi có thể học lại bằng một chiều sâu nào mà người mới chưa có?”

CẨM NANG HÀNH ĐỘNG DDS – KHÔNG XÓA KINH NGHIỆM CŨ, MÀ GIÚP KINH NGHIỆM ĐƯỢC KIỂM CHỨNG, CẬP NHẬT VÀ TIẾP TỤC TẠO GIÁ TRỊ.