AI CHẤM NGƯỜI THẦY?

Một kỳ sát hạch chỉ đáng tin khi không chỉ người được đánh giá phải đạt chuẩn, mà chính người cầm quyền đánh giá cũng phải đủ năng lực để nhận ra đâu là đúng, đâu là sai và đâu là mức năng lực thực sự.

Chúng ta đã nói khá nhiều về việc Giảng viên DDS cần được sát hạch.

Nhưng có một câu hỏi ít được đặt ra hơn:

AI SẼ CHẤM GIẢNG VIÊN?

Nghe có vẻ đơn giản.

Muốn tổ chức một kỳ sát hạch thì cần Ban Giám khảo.

Chọn những người có chuyên môn tốt, nhiều kinh nghiệm, rồi giao nhiệm vụ chấm.

Xong.

Nhưng nếu suy nghĩ thêm một chút, câu chuyện không đơn giản như vậy.

Bởi người được đánh giá là Giảng viên.

Họ đã có kiến thức.

Có kinh nghiệm.

Nhiều người đã đứng lớp nhiều năm.

Một số người có thể rất mạnh ở từng lĩnh vực khác nhau.

Vậy người ngồi ở vị trí đánh giá họ phải có năng lực đến đâu?

Và còn một câu hỏi khó hơn:

Nếu cùng một bài thực hành, Giám khảo A cho rằng đạt nhưng Giám khảo B lại cho rằng chưa đạt thì sao?

Nếu một lỗi được người này coi là quan trọng nhưng người khác lại cho qua?

Nếu một người chấm theo giáo trình hiện hành, còn một người chấm theo kinh nghiệm mình đã tích lũy từ nhiều năm trước?

Khi ấy, chúng ta đang chuẩn hóa người dự thi hay đang tạo thêm một cách hiểu khác về chuẩn?

Đây là lý do một kỳ sát hạch nghiêm túc không thể chỉ chuẩn bị người đi thi.

Phải chuẩn bị cả NGƯỜI CHẤM.

Trong những ngày đầu tháng 11/2026, DDS tiếp tục triển khai sát hạch online ở hai khu vực, đồng thời lựa chọn, kiện toàn lực lượng Ban Giám khảo và chuẩn bị cho các đợt sát hạch Giảng viên chính thức tiếp theo.

Đằng sau công việc tưởng như mang tính tổ chức ấy là một nguyên tắc rất quan trọng:

MUỐN CHUẨN HÓA NGƯỜI ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ, PHẢI CHUẨN HÓA CẢ NGƯỜI ĐÁNH GIÁ.

Tại sao?

Bởi quyền chấm không tự động tạo ra năng lực chấm.

Một người làm rất giỏi chưa chắc đã đánh giá người khác tốt.

Một người có nhiều kinh nghiệm chưa chắc đã sử dụng cùng một tiêu chí với người khác.

Một người nhìn thấy lỗi rất nhanh nhưng nếu không phân biệt được mức độ của lỗi, kết quả đánh giá vẫn có thể thiếu chính xác.

Và một người có chuyên môn tốt nhưng chấm theo cảm tính vẫn có thể tạo ra sự thiếu công bằng.

Người Giám khảo vì vậy không chỉ cần biết:

ĐÁP ÁN LÀ GÌ.

Họ còn phải hiểu:

TẠI SAO ĐÓ LÀ ĐÁP ÁN.

Người được đánh giá đang thể hiện năng lực gì?

Sai ở đâu?

Sai ở mức nào?

Điều gì đã đạt?

Điều gì chưa đủ căn cứ để công nhận?

Và bằng chứng nào cho phép mình đưa ra kết luận ấy?

Điều này đặc biệt quan trọng trong đánh giá thực hành.

Một bài trắc nghiệm có thể có đáp án A, B, C hoặc D.

Nhưng một con người đang thực hành trước mặt Giám khảo phức tạp hơn nhiều.

Có người nhớ đúng nhưng thao tác chưa chắc.

Có người thao tác được nhưng chưa giải thích được.

Có người làm đúng phần lớn nhưng mắc một lỗi quan trọng.

Có người chưa tốt ở lần đầu nhưng tự phát hiện và sửa được.

Người đánh giá phải nhìn thấy những khác biệt ấy.

Nếu không, một kỳ sát hạch rất dễ trở thành một cuộc thi điểm số thay vì một quá trình đo năng lực.

Và đây là lúc chúng ta thấy một tầng sâu hơn của Dự án chuẩn hóa Giảng viên DDS.

Chuẩn hóa không chỉ là:

CÓ ĐỀ THI.

Không chỉ là:

CÓ ĐÁP ÁN.

Không chỉ là:

CÓ NGƯỜI CHẤM.

Một hệ thống đánh giá đáng tin còn cần:

cùng nguồn kiến thức;

cùng cách hiểu tiêu chí;

cùng nguyên tắc đánh giá;

và đủ khả năng giải thích vì sao một kết quả được đưa ra.

Điều này cũng bảo vệ chính người tham gia sát hạch.

Hãy thử đặt mình vào vị trí một Giảng viên đã dành nhiều thời gian ôn tập và thực hành.

Nếu kết quả của mình phụ thuộc quá nhiều vào việc hôm đó gặp Giám khảo nào, chắc chắn rất khó tạo niềm tin.

Nhưng nếu các Giám khảo cùng sử dụng một chuẩn, cùng được hiệu chỉnh cách đánh giá và kết quả có căn cứ để đối chiếu, người được sát hạch có thể chấp nhận một kết quả chưa đạt dễ dàng hơn.

Không phải vì họ thích bị đánh giá chưa đạt.

Mà vì họ biết:

MÌNH ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ BẰNG MỘT CHUẨN, KHÔNG PHẢI BẰNG CẢM GIÁC CỦA MỘT NGƯỜI.

Đây cũng là giá trị đối với những người ngoài DDS.

Một tổ chức đào tạo chuyên nghiệp không chỉ cần nói:

“Chúng tôi có kỳ thi.”

Bởi có kỳ thi chưa tự động chứng minh chất lượng.

Câu hỏi sâu hơn phải là:

Thi cái gì?

Đánh giá năng lực nào?

Ai chấm?

Người chấm được chuẩn bị ra sao?

Và kết quả có đủ căn cứ để giải thích hay không?

Khi những câu hỏi ấy được trả lời ngày càng rõ, một kỳ sát hạch mới dần trở thành một phần của hệ thống quản trị chất lượng.

Còn với chính những người được lựa chọn tham gia Ban Giám khảo DDS, đây cũng không đơn giản là một sự ghi nhận.

Được giao quyền đánh giá người khác đồng nghĩa với nhận thêm một trách nhiệm.

Trách nhiệm với người dự thi.

Trách nhiệm với chuẩn chung.

Trách nhiệm với những quyết định Đạt – Chưa đạt.

Và rộng hơn, trách nhiệm với chất lượng của đội ngũ Giảng viên sẽ tiếp tục đào tạo những thế hệ DDS sau này.

Vì vậy, người Giám khảo càng không thể đứng ngoài việc học.

Họ cũng phải cập nhật.

Cũng phải đối chiếu nguồn.

Cũng phải thống nhất cách hiểu.

Cũng phải được hiệu chỉnh khi cách đánh giá giữa các thành viên chưa đồng đều.

Có một nguyên tắc rất công bằng ở đây:

NGƯỜI CÓ QUYỀN ĐÁNH GIÁ NGƯỜI KHÁC CÀNG PHẢI SẴN SÀNG ĐỂ NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ CỦA CHÍNH MÌNH ĐƯỢC KIỂM TRA.

Đó không phải là làm khó Ban Giám khảo.

Đó là cách bảo vệ uy tín của Ban Giám khảo.

Bởi một kết quả chỉ có sức nặng khi người đưa ra kết quả ấy được người tham gia tin tưởng về chuyên môn, phương pháp và sự công bằng.

DDS đang bước vào những đợt sát hạch Giảng viên chính thức tiếp theo.

Sẽ có người làm bài.

Sẽ có người thực hành.

Sẽ có kết quả.

Nhưng phía sau những gì mọi người nhìn thấy còn có một công việc ít nổi bật hơn:

Chuẩn bị những người sẽ đánh giá.

Có thể đây mới là một trong những phép thử quan trọng nhất đối với một hệ thống chuẩn hóa.

Bởi nếu chỉ yêu cầu người đi thi phải chuẩn mà người chấm được phép tùy ý, chuẩn sẽ rất khó đứng vững.

Nếu chỉ yêu cầu người học phải đúng mà người đánh giá không cùng một hệ quy chiếu, kết quả rất khó tạo niềm tin.

Và nếu muốn hai chữ “ĐẠT CHUẨN” thực sự có giá trị, chúng ta không chỉ cần những người xứng đáng được công nhận.

Chúng ta còn cần những người đủ năng lực để đưa ra sự công nhận ấy.

Vì thế, sau câu hỏi:

“Giảng viên DDS có đạt chuẩn không?”

có lẽ từ nay nên có thêm một câu hỏi nữa:

“NGƯỜI ĐÁNH GIÁ GIẢNG VIÊN ĐÃ ĐƯỢC CHUẨN BỊ ĐỦ ĐỂ ĐÁNH GIÁ CHƯA?”

Khi cả hai phía cùng tiến về một chuẩn chung, sát hạch mới thực sự trở thành công cụ nâng chất lượng chứ không chỉ là một kỳ thi.