Có thể một người đã tiến rất gần đến những điều kiện của một vị trí mới. Nhưng còn một phép thử khác không nằm hoàn toàn trên bảng tiêu chí: nếu hôm nay được giao thêm trách nhiệm, người ấy có thể tự gánh công việc đến đâu? Bởi sự sẵn sàng cho một vị trí mới không chỉ thể hiện ở những gì chúng ta đã đạt được, mà còn ở những việc chúng ta đã đủ sức đảm nhận.
Trong một lộ trình phát triển, điều kiện rất quan trọng.
Có tiêu chí rõ ràng, người tham gia biết mình cần phấn đấu điều gì.
Có nguyên tắc chung, việc ghi nhận sẽ bớt phụ thuộc vào cảm tính.
Có chính sách, quyền lợi và trách nhiệm mới có căn cứ để thực hiện thống nhất.
Nhưng có một câu hỏi mà bảng điều kiện đôi khi không thể trả lời thay chúng ta:
Nếu ngày mai được giao vai trò mới, tôi có thực sự làm được công việc của vai trò đó không?
Đây là câu hỏi về sự sẵn sàng.
Có hai cách để chuẩn bị cho một bước phát triển.
Cách thứ nhất:
Đợi đến khi được giao một vị trí mới rồi mới bắt đầu tìm hiểu mình phải làm gì.
Cách thứ hai:
Ngay từ khi còn ở vị trí hiện tại, đã từng bước rèn những năng lực cần thiết cho trách nhiệm tiếp theo.
Hai cách này tạo ra hai điểm xuất phát rất khác nhau.
Người thứ nhất bước vào vị trí mới rồi mới bắt đầu học vai trò.
Người thứ hai khi được trao cơ hội đã có một phần năng lực được hình thành từ trước.
Trong thực tế, những người có khả năng phát triển bền vững thường không chờ một danh xưng mới rồi mới thay đổi cách làm việc.
Họ bắt đầu trưởng thành trước khi vị trí thay đổi.
Khi mới bắt đầu, cần người hướng dẫn là bình thường.
Chưa biết thì phải hỏi.
Chưa thành thạo thì cần được sửa.
Chưa có kinh nghiệm thì cần người đi trước đồng hành.
Nhưng theo thời gian, một người trưởng thành phải dần thay đổi.
Từ được nhắc mới làm sang biết mình phải làm gì.
Từ gặp vấn đề là chờ người khác giải quyết sang biết tìm nguyên nhân và đề xuất cách xử lý.
Từ chỉ hoàn thành phần việc được giao sang nhìn thấy những việc cần làm trước khi có người giao.
Từ phụ thuộc vào người hướng dẫn sang tự chịu trách nhiệm với kết quả của mình.
Đó là quá trình hình thành tính tự chủ.
Và tính tự chủ có thể là một trong những dấu hiệu quan trọng cho thấy một người đang trưởng thành để đảm nhận trách nhiệm lớn hơn.
Có một hiện tượng rất đáng suy nghĩ trong nhiều môi trường làm việc:
Có người muốn được giao vị trí trước rồi mới nhận thêm trách nhiệm.
Nhưng cũng có người, dù chưa mang danh xưng mới, đã chủ động làm những việc có ích cho tập thể.
Thấy người mới chưa hiểu, họ hỗ trợ.
Thấy một vấn đề có nguy cơ lặp lại, họ tìm cách khắc phục.
Thấy công việc chung bị bỏ trống, họ chủ động phối hợp.
Gặp điều chưa rõ, họ tìm nguồn để kiểm tra thay vì truyền lại thông tin chưa chắc chắn.
Khi có khó khăn, họ không chỉ nói:
“Có vấn đề.”
Họ bắt đầu hỏi:
“Nguyên nhân ở đâu và tôi có thể góp phần giải quyết phần nào?”
Những việc ấy chưa chắc làm thay đổi ngay cấp bậc của một người.
Nhưng chúng cho thấy một điều quan trọng:
Phạm vi trách nhiệm trong suy nghĩ của họ đã bắt đầu lớn hơn phạm vi công việc cá nhân.
Không ai cần trở nên hoàn hảo mới được phát triển.
Một người bước vào vai trò mới chắc chắn vẫn còn những điều phải học.
Thậm chí càng đảm nhận trách nhiệm lớn, càng có nhiều tình huống mới mà kinh nghiệm cũ chưa từng gặp.
Vì vậy, “sẵn sàng” không có nghĩa:
Tôi biết hết.
Tôi không mắc lỗi.
Tôi không cần ai hỗ trợ.
Sẵn sàng có thể được hiểu thực tế hơn:
Tôi biết mình chịu trách nhiệm về điều gì.
Tôi có nền tảng để thực hiện phần lớn công việc của vai trò.
Tôi biết điều gì mình chưa biết và chủ động học.
Tôi gặp vấn đề nhưng không lập tức đẩy trách nhiệm sang người khác.
Tôi có khả năng tiếp nhận góp ý, sửa sai và tiếp tục tiến bộ.
Đó là một kiểu trưởng thành quan trọng hơn việc cố chứng minh rằng mình đã biết tất cả.
Đây là câu hỏi rất thực tế.
Nếu một người chỉ làm tốt khi luôn có người đi trước nhắc nhở, kiểm tra và xử lý những phần khó nhất, họ có thể đang tiến bộ nhưng chưa thật sự tự chủ.
Ngược lại, khi người hướng dẫn có thể lùi dần ra phía sau mà công việc vẫn được thực hiện tốt, đó là một dấu hiệu rất đáng giá.
Người học đã bắt đầu tự đứng được.
Điều này đặc biệt quan trọng khi một người muốn chuyển từ phát triển bản thân sang hỗ trợ người khác.
Bởi nếu bản thân vẫn phải phụ thuộc rất nhiều, sẽ rất khó trở thành điểm tựa cho một người khác.
Một hệ thống mạnh không phải là hệ thống mà cấp trên phải làm thay mọi việc.
Một hệ thống mạnh hơn khi ngày càng có nhiều người:
biết việc – tự làm – tự kiểm tra – tự chịu trách nhiệm – và biết khi nào cần phối hợp.
Tuy nhiên, tự chủ không có nghĩa là muốn làm gì thì làm.
Đây là ranh giới rất quan trọng.
Một người trưởng thành trong hệ thống không phải người bỏ qua quy trình để chứng minh mình quyết đoán.
Không phải người tự thay đổi chính sách vì cho rằng cách của mình tốt hơn.
Không phải người gặp việc vượt thẩm quyền vẫn tự quyết để thể hiện năng lực.
Chủ động phải nằm trong khuôn khổ trách nhiệm và nguyên tắc chung.
Biết việc nào mình có thể tự xử lý là năng lực.
Biết việc nào cần báo cáo, phối hợp hoặc xin ý kiến cũng là năng lực.
Đôi khi, trưởng thành không nằm ở việc dám quyết tất cả.
Mà nằm ở việc biết giới hạn của quyền quyết định của mình.
Thay vì chỉ đối chiếu xem mình đã đủ bao nhiêu điều kiện, mỗi người có thể tự hỏi:
Nếu không có người nhắc, tôi có chủ động thực hiện công việc không?
Khi gặp một vấn đề mới, tôi chỉ báo khó khăn hay có thể phân tích và đề xuất hướng xử lý?
Tôi đã tự chịu trách nhiệm tốt với công việc của mình chưa?
Tôi có thể hỗ trợ một người khác tiến bộ mà không làm thay họ không?
Tôi có biết đâu là việc mình được quyền quyết định và đâu là việc phải phối hợp không?
Nếu ngày mai trách nhiệm tăng lên, công việc hiện tại của tôi có đủ ổn định để tôi còn sức gánh thêm không?
Những câu hỏi này không thay thế các điều kiện chính thức trong chính sách.
Nhưng chúng giúp chúng ta kiểm tra một điều khác:
Mình đã sẵn sàng về năng lực thực hành vai trò hay chưa?
Khi chưa đạt một vị trí mong muốn, chúng ta rất dễ thấy mình đang chậm.
Nhưng nếu biết mình còn thiếu gì, khoảng thời gian ấy có thể trở thành một giai đoạn chuẩn bị rất có giá trị.
Thiếu chuyên môn thì củng cố chuyên môn.
Thiếu khả năng tự tổ chức thì rèn tính chủ động.
Thiếu kinh nghiệm hỗ trợ người khác thì bắt đầu từ những việc nhỏ.
Thiếu khả năng phối hợp thì học cách làm việc cùng tập thể.
Thiếu hiểu biết về chính sách thì quay lại học và đối chiếu nguồn chính thức.
Khi ấy, “chưa đạt” không nhất thiết đồng nghĩa với thất bại.
Nó có thể đơn giản là:
Mình còn một phần nền móng cần xây trước khi gánh thêm trọng lượng.
Giáo trình DDS Quyển 6 – Hệ 1 giúp người DDS hiểu vị trí, cấp bậc, quyền lợi và trách nhiệm trong một hệ thống chung.
Nhưng khi sử dụng bản đồ ấy để phát triển bản thân, có một điều đáng nhớ:
Đừng chỉ chuẩn bị hồ sơ của một cấp bậc. Hãy chuẩn bị chính con người sẽ đảm nhận cấp bậc đó.
Điều kiện cho biết một người đã đáp ứng những tiêu chí nào.
Còn thực tế công việc sẽ cho biết người đó có thể gánh được gì.
Và một con đường nghề nghiệp bền vững cần cả hai.
Vì vậy, nếu đang hướng tới một vị trí mới, ngoài câu hỏi:
“Tôi còn thiếu điều kiện nào?”
hãy hỏi thêm:
“Ngay từ hôm nay, tôi đã có thể bắt đầu làm tốt phần trách nhiệm nào của ngày mai?”
Đừng chờ đến khi có một danh xưng mới mới bắt đầu trở thành một con người mới.
Hãy trưởng thành trước một bước.
Để khi cơ hội đến, vị trí mới không phải một chiếc áo quá rộng mà chúng ta phải vội vàng tìm cách mặc vừa.
Nó trở thành bước tiếp theo tự nhiên của một quá trình đã được chuẩn bị từ trước.
