BIẾT ƠN NGƯỜI ĐI TRƯỚC CÓ NGHĨA LÀ PHẢI LUÔN ĐỒNG Ý VỚI HỌ KHÔNG?

Biết ơn không phải là giữ mình mãi ở vị trí của ngày hôm qua. Một mối quan hệ trưởng thành có thể đi từ được dìu dắt đến tự đứng vững, từ phụ thuộc đến tôn trọng và hợp tác.

CÓ MỘT ĐIỀU RẤT KHÓ NÓI

Có những người bước vào DDS nhờ một người khác.

Có người được một anh, một chị giới thiệu.

Có người được tuyến trên cầm tay chỉ việc những ngày đầu.

Có người từng được giúp khi chưa biết nghề, chưa biết khách hàng ở đâu, chưa biết cách hoạt động, chưa đủ tự tin để đứng trước một nhóm.

Rồi năm tháng trôi qua.

Người được giúp ngày nào bắt đầu trưởng thành.

Họ có kinh nghiệm riêng.

Có đội ngũ riêng.

Có cách nhìn riêng.

Có khi ở một vấn đề nào đó, họ bắt đầu nghĩ khác người từng dẫn dắt mình.

Và chính lúc ấy xuất hiện một câu hỏi rất tế nhị:

“Nếu tôi không đồng ý với người đã từng giúp mình, có phải tôi là người vô ơn không?”

Có lẽ không ít người từng im lặng chỉ vì câu hỏi đó.

Biết một điều chưa phù hợp nhưng không dám nói.

Có một đề xuất khác nhưng không dám đưa ra.

Thấy cách làm cũ không còn phù hợp với tình huống hiện tại nhưng vẫn tiếp tục làm chỉ vì nghĩ:

“Người đi trước đã dạy mình như vậy.”

Hoặc:

“Ngày trước họ giúp mình rất nhiều, bây giờ mình nói khác đi liệu có mang tiếng quên ơn?”

Đây là lúc cần phân biệt hai điều rất gần nhau nhưng hoàn toàn không giống nhau:

BIẾT ƠN

và

PHỤ THUỘC.

Cẩm nang Hành động DDS xác định rất rõ rằng người trưởng thành không được quên người đi trước. Người từng nhận hỗ trợ cần biết tôn trọng, ghi nhận, biết ơn và duy trì quan hệ hợp tác với người đã giúp mình.

Nhưng ngay sau đó là một ý rất quan trọng:

Không phải để phụ thuộc.

Quan hệ trưởng thành cần chuyển từ phụ thuộc sang tôn trọng và hợp tác.

Đó có lẽ là chìa khóa của câu chuyện này.

BIẾT ƠN KHÔNG ĐÒI HỎI CHÚNG TA PHẢI NGỪNG TRƯỞNG THÀNH

Hãy thử nghĩ về một người thầy.

Một người thầy tốt có muốn học trò của mình cả đời chỉ biết lặp lại đúng những câu mình đã nói không?

Hay họ muốn một ngày học trò có thể tự suy nghĩ, tự làm đúng, biết kiểm tra, biết chịu trách nhiệm và thậm chí có những góc nhìn mới tốt hơn?

Nếu người học ngày càng có năng lực, đó không phải là sự phản bội người thầy.

Đó có thể chính là kết quả của quá trình người thầy đã gieo từ trước.

Tương tự với tuyến trên và tuyến dưới.

Một người được giúp trong những ngày đầu không phải để suốt đời không thể làm gì nếu thiếu người đã giúp mình.

Người đi trước giúp người đi sau.

Người đi sau chủ động học.

Rồi đến một lúc, người đi sau phải biết tự bước.

Nếu sự trưởng thành ấy diễn ra đúng, quan hệ không mất đi.

Nó thay đổi chất lượng.

Ngày trước:

“Tôi chưa biết, anh/chị chỉ cho tôi.”

Sau này:

“Tôi đã hiểu, đây là cách tôi đang thực hiện.”

Rồi xa hơn:

“Tôi có một góc nhìn khác ở vấn đề này, chúng ta cùng trao đổi xem phương án nào phù hợp hơn.”

Đó không phải sự vô ơn.

Đó là một mối quan hệ nghề nghiệp đang trưởng thành.

NHƯNG KHÁC Ý KHÔNG CÓ NGHĨA PHỦ NHẬN NGƯỜI ĐI TRƯỚC

Ở chiều ngược lại cũng cần rất công bằng.

Có những người sau khi trưởng thành bắt đầu nhìn lại quá khứ bằng con mắt quá khắt khe.

Họ nói:

“Ngày trước cách đó cũ rồi.”

“Bây giờ tôi biết nhiều hơn.”

“Không cần nghe nữa.”

Hoặc thậm chí dùng thành công hiện tại để phủ nhận những người từng giúp mình khi còn chưa biết gì.

Đó cũng không phải là trưởng thành.

Một người có thể đã đi xa hơn nhưng vẫn cần nhớ nơi mình bắt đầu.

Một phương pháp ngày trước có thể không còn phù hợp hoàn toàn với hiện tại, nhưng điều đó không xóa đi giá trị của người đã từng dành thời gian, kinh nghiệm và sự tin tưởng để giúp mình đi những bước đầu tiên.

Biết ơn không yêu cầu ta phải nói:

“Người đi trước luôn đúng.”

Biết ơn có thể được thể hiện bằng một câu trưởng thành hơn:

“Những điều anh/chị từng giúp tôi là một phần quan trọng trong hành trình của tôi. Hôm nay ở vấn đề này, tôi đang có một cách nhìn khác và mong chúng ta cùng trao đổi.”

Trong một câu ấy có cả hai điều:

GHI NHẬN QUÁ KHỨ

và

TRÁCH NHIỆM VỚI HIỆN TẠI.

Có lẽ đó mới là sự biết ơn có chiều sâu.

NGƯỜI ĐI TRƯỚC CŨNG CẦN HỌC CÁCH ĐÓN NHẬN SỰ TRƯỞNG THÀNH CỦA NGƯỜI ĐI SAU

Câu chuyện này không chỉ dành cho người đi sau.

Nó còn là một câu hỏi dành cho người đi trước.

Khi người từng được mình giúp bắt đầu có quan điểm riêng, mình cảm thấy thế nào?

Vui vì họ đã trưởng thành?

Hay khó chịu vì họ không còn nghe mình như trước?

Khi họ phát triển tốt, mình có thật sự ghi nhận?

Hay thường nhắc:

“Ngày trước nhờ tôi cả.”

“Nếu không có tôi thì chưa chắc…”

Một câu nói như vậy có thể đúng ở một phần lịch sử.

Nhưng nếu lặp lại quá nhiều, sự giúp đỡ ngày trước có thể vô tình trở thành một “món nợ” mà người đi sau không bao giờ trả hết.

Cẩm nang Hành động DDS có một tinh thần rất đáng suy nghĩ: người thầy tốt không sợ học trò giỏi, người lãnh đạo tốt không sợ người kế cận trưởng thành.

Bởi giá trị của người đi trước không giảm đi khi người đi sau mạnh lên.

Ngược lại.

Nếu một người từng được mình dìu dắt hôm nay có thể tự đứng vững, xây dựng đội ngũ, hỗ trợ người khác và tạo giá trị cho hệ thống, đó chính là một bằng chứng rằng sự dìu dắt ngày trước đã có kết quả.

Người lãnh đạo không cần giữ vị trí bằng cách giữ người khác thấp hơn.

Người thầy không cần giữ ảnh hưởng bằng cách làm cho học trò luôn phải hỏi mình.

Người tuyến trên không cần giữ sự cần thiết bằng cách làm tuyến dưới yếu đi.

Một hệ thống phát triển tốt là nơi người dưới ngày càng mạnh, nhưng vẫn giữ được văn hóa tôn trọng, ghi nhận và hợp tác với người đi trước.

Đó là một sự cân bằng rất đẹp.

NGƯỜI ĐI SAU CÓ QUYỀN KHÁC Ý – NHƯNG CŨNG CÓ TRÁCH NHIỆM VỚI CÁCH MÌNH KHÁC Ý

Có một vấn đề khác thường bị bỏ qua.

Không đồng ý với người đi trước không phải vấn đề lớn nhất.

Cách chúng ta thể hiện sự không đồng ý mới là điều quyết định mối quan hệ sẽ đi về đâu.

Có thể nói:

“Cách của anh/chị sai rồi.”

Nhưng cũng có thể nói:

“Em đang thấy tình huống này có một điểm khác trước, mình cùng kiểm tra lại xem cách nào phù hợp hơn.”

Có thể nói:

“Bây giờ phải làm theo tôi.”

Nhưng cũng có thể nói:

“Em có thêm một phương án, mình thử cùng đối chiếu với quy định và thực tế hiện tại.”

Cùng là khác quan điểm.

Nhưng một cách làm người khác cảm thấy bị phủ nhận.

Một cách mở ra đối thoại.

DDS hướng tới tinh thần hợp tác bắt đầu từ sự tôn trọng đồng nghiệp và tôn trọng sự khác biệt. Mỗi người có điểm mạnh, kinh nghiệm và góc nhìn riêng; khi biết lắng nghe và học hỏi lẫn nhau, tập thể có thể mạnh hơn từng cá nhân.

Điều này đặc biệt quan trọng khi các thế hệ kinh nghiệm khác nhau cùng làm việc.

Người đi trước có lịch sử.

Người đi sau có góc nhìn mới.

Người đi trước có trải nghiệm.

Người đi sau có thể tiếp cận thông tin mới nhanh hơn.

Người đi trước hiểu những gì đã từng thất bại.

Người đi sau có thể nhìn thấy những cơ hội chưa từng thử.

Nếu cả hai bên chỉ cố bảo vệ vị trí của mình, khác biệt sẽ thành khoảng cách.

Nhưng nếu biết lắng nghe, chính khác biệt đó có thể trở thành nguồn học tập.

ĐÓ MỚI LÀ GIÁ TRỊ CỦA MỘT HỆ THỐNG CÓ NHIỀU THẾ HỆ

Hãy hình dung một cây lớn.

Rễ không cần trở thành cành.

Cành không thể phủ nhận rễ.

Nhưng cây cũng không thể bắt mọi cành mãi nằm sát mặt đất chỉ vì phải nhớ rằng mình mọc ra từ rễ.

Cành phải vươn lên.

Ra lá.

Đón ánh sáng.

Rồi tạo thêm những nhánh mới.

Nhưng nó vẫn thuộc về cùng một cây.

Một hệ thống nghề nghiệp cũng vậy.

Người đi trước tạo nền.

Người đi sau tiếp nhận.

Sau đó phát triển.

Rồi lại trở thành người đi trước của một thế hệ khác.

Nếu mỗi thế hệ chỉ được phép lặp lại nguyên trạng thế hệ trước, hệ thống sẽ khó phát triển.

Nhưng nếu mỗi thế hệ mới phủ nhận tất cả những gì trước đó, hệ thống cũng mất gốc.

Điều cần giữ không phải là mọi người phải giống nhau.

Điều cần giữ là những giá trị, nguyên tắc và chuẩn chung.

Còn cách con người vận dụng, cách tổ chức và cách phát triển có thể tiếp tục được hoàn thiện.

Vì vậy, “kế thừa” không có nghĩa “sao chép”.

Kế thừa là nhận điều có giá trị, giữ điều đúng, tiếp tục học và phát triển lên từ nền tảng đó.

CÓ MỘT CÂU HỎI NGƯỜI ĐI SAU NÊN TỰ HỎI

Khi mình không đồng ý với người đi trước, hãy thử tự hỏi:

“Tôi khác ý vì đã có dữ kiện, nguồn và suy nghĩ đủ rõ hay chỉ vì tôi muốn chứng minh mình đã giỏi hơn?”

Câu hỏi này rất quan trọng.

Bởi không phải sự phản biện nào cũng là tiến bộ.

Có lúc người mới biết một phần nhưng tưởng mình đã biết toàn bộ.

Có lúc một thành công nhỏ làm ta đánh giá thấp kinh nghiệm nhiều năm của người khác.

Có lúc điều người đi trước nói nghe có vẻ cũ nhưng phía sau là một bài học ta chưa từng trải qua.

Vì vậy, khác ý vẫn cần sự khiêm tốn.

Kiểm tra.

Lắng nghe.

Đối chiếu.

Nếu mình đúng, dữ kiện sẽ giúp cuộc trao đổi vững hơn.

Nếu mình chưa đúng, mình có cơ hội học thêm.

Cả hai trường hợp đều có lợi.

Và người đi trước cũng có thể tự hỏi một câu tương tự:

“Tôi không đồng ý với người này vì đề xuất của họ chưa phù hợp, hay vì tôi khó chấp nhận việc họ đã có thể tự suy nghĩ mà không cần tôi quyết định thay?”

Đó là hai câu hỏi rất đáng giá cho hai phía.

BIẾT ƠN KHÔNG PHẢI LÀ MỘT MÓN NỢ QUYỀN LỰC

Có một ranh giới cần nói thẳng.

Nếu một người từng giúp người khác rồi sau đó dùng sự giúp đỡ ấy để yêu cầu người kia phải luôn nghe theo mình, đó không còn chỉ là biết ơn.

Nó dễ biến thành sự phụ thuộc về quan hệ.

“Tôi đã giúp bạn, nên bạn phải theo tôi.”

“Tôi đưa bạn vào DDS, nên bạn không được làm khác.”

“Tôi từng dạy bạn, nên ý kiến của tôi luôn phải đứng trước.”

Những suy nghĩ như vậy rất dễ làm mối quan hệ méo đi.

Sự giúp đỡ có giá trị nhất là sự giúp đỡ tạo ra thêm năng lực.

Người được giúp hôm nay có thể trở thành người giúp người khác ngày mai.

Đó mới là cách giá trị được nhân lên.

Nếu mọi người mãi chỉ quay về một người để xin phép, xin quyết định, xin xác nhận mọi việc, hệ thống sẽ ngày càng phụ thuộc.

Nhưng nếu người đi trước tạo được những người có khả năng tự đứng, tự học, tự chịu trách nhiệm và vẫn biết hợp tác, hệ thống trở nên mạnh hơn.

Có lẽ đây cũng là một cách đẹp để trả ơn người đi trước:

KHÔNG PHẢI BẰNG VIỆC MÃI YẾU HƠN HỌ.

MÀ BẰNG VIỆC SỐNG TỐT VỚI NHỮNG GIÁ TRỊ HỌ ĐÃ TỪNG TRAO CHO MÌNH – RỒI TIẾP TỤC TRAO NHỮNG GIÁ TRỊ ĐÓ CHO NGƯỜI KHÁC.

Một người thầy từng giúp mình học nghề.

Ngày hôm nay mình làm nghề tử tế.

Một người tuyến trên từng kiên nhẫn hướng dẫn mình.

Ngày hôm nay mình kiên nhẫn với người mới.

Một người từng cho mình cơ hội.

Ngày hôm nay mình cũng biết tạo cơ hội cho người khác.

Có khi đó là lời cảm ơn lớn hơn rất nhiều một câu:

“Em luôn nghe theo anh/chị.”

BA ĐIỀU CÓ THỂ CÙNG TỒN TẠI

Tôi có thể biết ơn bạn.

Tôi có thể tôn trọng bạn.

Và tôi vẫn có thể không đồng ý với bạn ở một vấn đề cụ thể.

Ba điều ấy không loại trừ nhau.

Ngược lại, nếu mối quan hệ đủ trưởng thành, chúng có thể cùng tồn tại một cách rất tự nhiên.

Người đi sau không cần phản đối để chứng minh mình đã lớn.

Người đi trước cũng không cần được đồng ý mọi lúc để chứng minh mình vẫn có giá trị.

Hai bên có thể cùng nhìn vào dữ kiện.

Cùng nhìn vào chuẩn chung.

Cùng nhìn vào lợi ích của khách hàng, đội ngũ và hệ thống.

Và cùng chấp nhận rằng đôi khi người đúng hơn ở một tình huống có thể không phải người nhiều tuổi nghề hơn.

Lần khác lại ngược lại.

Điều quan trọng không phải ai phải luôn đúng.

Mà là điều đúng có cơ hội được tìm thấy.

CẨM NANG HÀNH ĐỘNG DDS – TỪ PHỤ THUỘC ĐẾN TÔN TRỌNG VÀ HỢP TÁC

Cẩm nang Hành động DDS – Từ Hiến chương đến Thực tiễn không xem sự trưởng thành của tuyến dưới là sự tách rời khỏi người đi trước.

Ngược lại, người đã trưởng thành vẫn cần biết tôn trọng, ghi nhận, biết ơn và duy trì quan hệ hợp tác với những người từng giúp mình.

Nhưng văn hóa kế thừa không hướng tới việc duy trì sự phụ thuộc.

Mối quan hệ trưởng thành phải có khả năng chuyển vai.

Người từng được giúp bắt đầu tự làm.

Người từng được hướng dẫn bắt đầu biết tự suy nghĩ.

Người từng đi sau có thể một ngày trở thành người phát triển thêm những người khác.

Và người đi trước đủ lớn để vui khi điều đó xảy ra.

Đó là lúc lòng biết ơn không giữ một con người ở lại phía sau.

Nó trở thành một cây cầu nối các thế hệ.

Nếu hôm nay bạn đang có một quan điểm khác với người từng giúp mình, đừng vội chọn giữa hai cực:

IM LẶNG ĐỂ GIỮ TÌNH CẢM

hoặc

PHỦ NHẬN ĐỂ KHẲNG ĐỊNH MÌNH.

Có một con đường thứ ba:

GHI NHẬN ĐIỀU ĐÃ NHẬN ĐƯỢC.

TÔN TRỌNG CON NGƯỜI.

TRÌNH BÀY KHÁC BIỆT BẰNG DỮ KIỆN VÀ THIỆN Ý.

VÀ CÙNG NHAU TÌM ĐIỀU PHÙ HỢP HƠN.

Bởi biết ơn không phải là phải luôn nói “đúng”.

Biết ơn cũng không phải là không được trưởng thành vượt khỏi những điều mình từng được dạy.

Biết ơn là nhớ người từng đưa tay ra khi mình chưa biết đi.

Rồi một ngày, khi đã có thể tự bước, mình vẫn trân trọng bàn tay ấy – nhưng không quên dùng đôi chân của chính mình.

CẨM NANG HÀNH ĐỘNG DDS – NGƯỜI ĐI SAU TRƯỞNG THÀNH KHÔNG PHẢI ĐỂ QUÊN NGƯỜI ĐI TRƯỚC. NGƯỜI ĐI TRƯỚC DÌU DẮT KHÔNG PHẢI ĐỂ NGƯỜI ĐI SAU PHỤ THUỘC MÃI. MỘT MỐI QUAN HỆ TRƯỞNG THÀNH ĐI TỪ PHỤ THUỘC ĐẾN TÔN TRỌNG, BIẾT ƠN VÀ HỢP TÁC.

CẨM NANG HÀNH ĐỘNG DDS – ĐỌC KHI CẦN, TRA KHI VƯỚNG, DÙNG ĐỂ HÀNH ĐỘNG.