“Cơ bản” thường được hiểu là thứ dành cho người mới. Học xong rồi thì đi tiếp, càng giỏi càng phải học những thứ cao hơn. Nhưng trong một nghề thực hành, có một nghịch lý: càng đi xa, đôi khi người ta càng nhận ra những lỗi khó sửa nhất lại bắt đầu từ những điều rất cơ bản.
Một KTV mới có thể mở Quyển 1 vì chưa biết.
Một KTV đã làm nghề nhiều năm lại có thể mở chính cuốn sách ấy vì một lý do hoàn toàn khác:
muốn kiểm tra lại nền của mình.
Hai người cùng đọc một trang.
Nhưng họ không đọc cùng một cách.
Khi mới học, một nội dung trong giáo trình thường được tiếp nhận như một điều cần nhớ.
Đây là nguyên tắc.
Đây là thuật ngữ.
Đây là yêu cầu.
Đây là phạm vi.
Nhưng sau nhiều năm thực hành, khi quay lại cùng nội dung ấy, người KTV có thêm một thứ mà trước đây chưa có:
kinh nghiệm để đối chiếu.
Một câu trong sách có thể khiến họ nhớ đến một lần mình từng lúng túng.
Một nguyên tắc có thể gợi lại một thói quen đã hình thành.
Một điểm lưu ý có thể khiến họ tự hỏi:
“Mình đang làm đúng như vậy không?”
Vì thế, đọc lại kiến thức cơ bản sau nhiều năm đôi khi không phải là học lại bài cũ.
Đó là đọc giáo trình bằng một con người đã có trải nghiệm nghề nghiệp.
Trong lớp học, có lẽ không câu nào kết thúc sự tò mò nhanh bằng:
“Cái này tôi biết rồi.”
Khi tin rằng mình đã biết, chúng ta ít đặt câu hỏi hơn.
Ít kiểm tra hơn.
Ít đối chiếu hơn.
Trong khi chính những điều được sử dụng thường xuyên lại rất dễ trở thành thói quen.
Thói quen tốt giúp công việc nhanh hơn.
Nhưng thói quen cũng có một đặc điểm:
khi đã quá quen, chúng ta có thể ngừng quan sát chính mình.
Bởi vậy, quay lại nền tảng không nhất thiết vì kiến thức ấy khó.
Có khi chính vì nó quá quen.
Trong định hướng sử dụng giáo trình, Quyển 1 không chỉ dành cho học viên bắt đầu tiếp cận DDS. Đây đồng thời là tài liệu để KTV đã hành nghề ôn tập, tra cứu và để giảng viên sử dụng trong đào tạo, hướng dẫn thực hành.
Điều đó làm thay đổi cách nhìn về hai chữ “cơ bản”.
Cơ bản không có nghĩa là:
“Học một lần rồi bỏ.”
Cơ bản có thể là:
“Phần nền mà ở bất kỳ giai đoạn nào mình cũng cần biết nó còn chắc hay không.”
Quyển 1 cũng xác định sau khi hoàn thành, người học vẫn tiếp tục ôn tập, thực hành, sửa lỗi và củng cố những năng lực cần thiết; bản thân Quyển 1 là nền để tiếp tục các cấp độ đào tạo sau.
Hãy hình dung một chiếc cầu thang.
Muốn lên cao, tất nhiên phải bước lên bậc tiếp theo.
Nhưng nếu phát hiện một bậc phía dưới đang không chắc, lựa chọn tốt nhất có thể không phải là bước nhanh hơn.
Mà là quay lại củng cố nó.
Trong nghề cũng vậy.
Học nâng cao rất quan trọng.
Cập nhật kiến thức mới rất quan trọng.
Nhưng kiến thức mới không tự động sửa được một nền tảng cũ đang có điểm chưa chắc.
Có những lúc, tiến lên bắt đầu bằng việc quay lại.
Người giảng viên không chỉ sử dụng kiến thức cho mình.
Điều họ hiểu hôm nay có thể trở thành điều một lớp học sẽ tiếp nhận ngày mai.
Vì thế, càng quen nghề, càng có nhiều kinh nghiệm, người dạy càng cần phân biệt:
Đây là chuẩn trong giáo trình.
Đây là cách mình diễn giải để học viên dễ hiểu.
Đây là kinh nghiệm cá nhân.
Và đây là kiến thức thuộc một cấp độ khác.
Quyển 1 yêu cầu giảng viên nắm chắc nội dung, giải thích đúng thuật ngữ, liên hệ lý luận với thực hành và không tự ý thay đổi quy trình chuyên môn khi chưa có sự thống nhất của hệ thống DDS.
Vì vậy, với người dạy, trở lại Quyển 1 không phải trở lại vị trí của một học viên mới.
Đó là trở lại nguồn nền mà mình đang có trách nhiệm truyền tiếp cho người khác.
Một giáo trình chỉ có giá trị khi được sử dụng.
Người mới dùng nó để học.
KTV dùng nó để đối chiếu.
Giảng viên dùng nó như một nguồn chuyên môn nền tảng.
Khi có nội dung chưa chắc, quay lại.
Khi phát hiện khác biệt, đối chiếu.
Khi chuẩn bị học cao hơn, kiểm tra lại nền.
Như vậy, giá trị của Quyển 1 không kết thúc vào ngày người học hoàn thành khóa cơ bản.
Có thể chính sau vài năm làm nghề, người ta mới đọc được một số phần của Quyển 1 bằng một trải nghiệm mà ngày đầu tiên mình chưa từng có.
Nếu hôm nay có người đưa anh chị Quyển 1 mới và nói:
“Hãy chọn một phần cơ bản nhất để kiểm tra lại chính mình.”
Anh chị sẽ chọn phần nào?
Điều mình ít làm nhất?
Hay điều mình làm nhiều nhất?
Câu trả lời thứ hai có lẽ đáng suy nghĩ hơn.
Bởi đôi khi, thứ cần kiểm tra không phải điều chúng ta hay quên.
Mà chính là điều đã quen đến mức không còn nghĩ rằng mình có thể nhớ khác đi, hiểu khác đi hoặc làm khác đi.
Và có lẽ đó là một trong những dấu hiệu của người làm nghề trưởng thành:
KHÔNG XẤU HỔ KHI QUAY LẠI ĐIỀU CƠ BẢN.
Bởi quay lại nền tảng không có nghĩa là mình đang đi lùi.
Đôi khi, đó chính là cách chuẩn bị để đi xa hơn.
