Có một thời điểm rất dễ được coi là đích đến: ngày một người đủ điều kiện và được công nhận ở một cấp bậc mới. Nhưng nếu nhìn dưới góc độ phát triển nghề nghiệp, đó có thể chỉ là điểm bắt đầu của một câu hỏi khó hơn: từ ngày hôm nay, mình sẽ làm gì để chứng minh rằng năng lực, trách nhiệm và giá trị thực tế của mình tương xứng với vị trí vừa được ghi nhận?
Đạt một cấp bậc mới là điều đáng vui.
Đó có thể là kết quả của một quá trình học tập, làm việc, phát triển và đáp ứng những điều kiện nhất định.
Nhưng có một điều rất đáng suy nghĩ:
Một người đủ điều kiện để bước vào một vị trí có đồng nghĩa với việc từ đó trở đi họ sẽ luôn thực hiện tốt vai trò của vị trí ấy không?
Chưa chắc.
Bởi đạt được một vị trí và làm tốt vai trò của vị trí đó là hai việc có liên quan, nhưng không hoàn toàn giống nhau.
Hãy lấy một ví dụ rất đời thường.
Một người có bằng lái xe đã đáp ứng những điều kiện để được phép điều khiển phương tiện.
Nhưng tấm bằng không tự động biến người ấy thành một tài xế có kinh nghiệm.
Khả năng xử lý tình huống, ý thức an toàn, sự bình tĩnh và kinh nghiệm trên đường còn phải được hình thành qua quá trình thực tế.
Trong nghề nghiệp cũng vậy.
Một cấp bậc xác nhận một vị trí trong hệ thống.
Nhưng sau thời điểm được công nhận, người ở vị trí ấy vẫn phải tiếp tục trả lời bằng chính công việc của mình:
Tôi có thực hiện được vai trò này không?
Tôi có tạo ra giá trị tương xứng không?
Khi trách nhiệm lớn hơn, năng lực của tôi có tiếp tục lớn lên không?
Nếu câu trả lời chỉ nằm trên tên gọi, cấp bậc rất dễ trở thành hình thức.
Có một nghịch lý có thể xảy ra trong bất kỳ nghề nào.
Khi chưa đạt một mục tiêu, người ta học rất nhiều.
Học để đủ kiến thức.
Rèn luyện để đủ năng lực.
Cố gắng để đáp ứng yêu cầu.
Nhưng sau khi đã đạt được vị trí mong muốn, cảm giác “mình đã đạt rồi” đôi khi lại khiến tốc độ học tập chậm xuống.
Trong khi thực tế phải ngược lại.
Vai trò càng lớn, những vấn đề phải giải quyết càng có thể phức tạp hơn.
Phạm vi ảnh hưởng rộng hơn.
Những quyết định của mình có thể liên quan đến nhiều người hơn.
Và vì vậy, nhu cầu tiếp tục học cũng phải lớn hơn.
Một cấp bậc mới không nên là dấu chấm hết của quá trình học.
Nó nên mở ra một yêu cầu học tập mới.
Một danh xưng có thể được công nhận bằng quyết định hoặc theo chính sách.
Nhưng uy tín nghề nghiệp lại được hình thành theo một cách khác.
Khách hàng nhìn vào chất lượng công việc.
Người mới nhìn vào cách người đi trước hướng dẫn họ.
Đồng đội nhìn vào cách chúng ta hợp tác.
Tuyến dưới nhìn vào cách chúng ta hỗ trợ khi họ gặp khó khăn.
Hệ thống nhìn vào kết quả, trách nhiệm và cách chúng ta thực hiện những nguyên tắc chung.
Những điều ấy không thể được tạo ra chỉ bằng một tên gọi.
Vì vậy, có thể có một người mang cấp bậc chưa cao nhưng được nhiều người tin tưởng vì làm việc có trách nhiệm.
Và cũng có thể có một người đã có vị trí nhưng nếu năng lực không tiếp tục phát triển, giá trị của vị trí ấy trong thực tế sẽ không tương xứng với tên gọi.
Cấp bậc cho biết vị trí.
Hành động cho biết giá trị của người đang ở vị trí ấy.
Ở giai đoạn đầu, một người thường hỏi:
Tôi phải làm gì để phát triển bản thân?
Nhưng khi bắt đầu có trách nhiệm với người khác, câu hỏi phải rộng hơn:
Tôi có thể giúp người khác phát triển như thế nào?
Khi phạm vi trách nhiệm tiếp tục mở rộng, lại xuất hiện những câu hỏi mới:
Làm thế nào để công việc không phụ thuộc hoàn toàn vào một người?
Làm thế nào để những người mình hỗ trợ ngày càng tự đứng được?
Làm thế nào để quyền lợi được thực hiện đúng mà vẫn bảo vệ nguyên tắc chung?
Làm thế nào để sự phát triển của cá nhân mình tạo thêm giá trị cho cộng đồng?
Nếu cấp bậc thay đổi nhưng những câu hỏi của chúng ta không thay đổi, rất có thể vị trí đã đi trước nhưng năng lực chưa đi cùng.
Đây là một bước chuyển đặc biệt quan trọng.
Ở một giai đoạn, giá trị của một người có thể thể hiện chủ yếu qua những việc chính họ làm được.
Nhưng khi vai trò mở rộng, năng lực ấy chưa chắc đã đủ.
Biết làm là một chuyện.
Biết hướng dẫn người khác làm được là chuyện khác.
Có nhiều khách hàng là một kết quả.
Biết giúp người khác từng bước xây dựng khách hàng và uy tín của họ lại là một năng lực khác.
Tự mình giải quyết mọi vấn đề có thể cho thấy sự tận tâm.
Nhưng xây được những người có khả năng tự giải quyết công việc mới cho thấy một mức trưởng thành khác của hệ thống.
Vì vậy, khi phát triển lên những vai trò mới, chúng ta không thể chỉ mang nguyên cách làm cũ rồi làm nhiều hơn.
Có những lúc phải thay đổi chính cách mình tạo ra giá trị.
Không cần chờ đến khi có vấn đề mới nhìn lại.
Mỗi người có thể định kỳ tự hỏi:
Tôi có đang tiếp tục học hay chỉ đang dựa vào những gì mình đã biết?
Kết quả thực tế của tôi có tương xứng với vai trò hiện tại không?
Những người tôi hỗ trợ có ngày càng trưởng thành hơn không?
Khi có quyền lợi liên quan, tôi có thực hiện đúng nguyên tắc ngay cả khi điều đó không thuận lợi nhất cho mình không?
Nếu bỏ tên cấp bậc khỏi danh thiếp, hành động hằng ngày của tôi có khiến người khác nhận ra vai trò mà tôi đang đảm nhận không?
Câu hỏi cuối cùng đặc biệt đáng suy nghĩ.
Bởi một vị trí thực sự có giá trị khi người khác có thể nhìn thấy nó qua cách chúng ta làm việc, chứ không chỉ đọc thấy nó sau tên chúng ta.
Trong Giáo trình DDS Quyển 6 – Hệ 1, hệ thống cấp bậc gắn với một bức tranh rộng hơn về vị trí, quyền lợi, trách nhiệm và phát triển nghề nghiệp.
Vì vậy, sẽ chưa đầy đủ nếu chỉ nhìn cấp bậc như một thành tích đã đạt được.
Một cách nhìn có ích hơn là:
Cấp bậc vừa là sự ghi nhận, vừa là một cam kết.
Được ghi nhận vì những điều đã đạt.
Nhưng cũng là cam kết rằng từ vị trí ấy, mình sẽ tiếp tục thực hiện trách nhiệm tương ứng và tiếp tục phát triển năng lực.
Hôm qua mình có thể đã đủ điều kiện.
Nhưng hôm nay mình vẫn phải tạo ra giá trị.
Ngày mai mình vẫn phải học.
Và khi hệ thống thay đổi, thị trường thay đổi, đội ngũ trưởng thành hơn, chính mình cũng phải tiếp tục trưởng thành.
Nếu chỉ chạy theo một danh xưng, ngày đạt được nó rất dễ trở thành đích đến.
Nhưng nếu nhìn cấp bậc như một mức trách nhiệm nghề nghiệp, ngày được công nhận lại trở thành điểm xuất phát của một chặng mới.
Khi ấy, câu hỏi không còn là:
“Tôi đã lên được cấp nào?”
Mà là:
“Từ vị trí này, tôi đang tạo thêm giá trị gì?”
Đó là sự khác biệt giữa có một cấp bậc và sống được với vai trò của cấp bậc ấy.
Một hệ thống không mạnh vì có thật nhiều chức danh.
Một hệ thống mạnh khi ở mỗi vị trí đều có những con người đủ năng lực để làm việc, đủ trách nhiệm để chịu trách nhiệm và đủ tinh thần phát triển để tiếp tục trưởng thành.
Vì vậy, nếu hôm nay bạn vừa đạt một vị trí mới, hãy tự hào về chặng đường đã qua.
Nhưng ngày mai, hãy đặt cho mình một câu hỏi mới:
“Tôi sẽ làm gì để mỗi ngày đều xứng đáng hơn với vị trí mà mình đang được giao?”
Có lẽ đó mới là lúc một cấp bậc thực sự bắt đầu có ý nghĩa.
