Kiến thức đúng nhưng quá nhiều vẫn có thể làm người học khó học
Một người Giáo viên có chuyên môn tốt thường muốn chia sẻ nhiều.
Biết thêm một thuật ngữ, muốn giải thích thêm.
Biết một cấu trúc liên quan, muốn mở rộng.
Có kinh nghiệm thực tế, muốn kể thêm những điều mình từng gặp.
Ý định ấy xuất phát từ mong muốn người học có thêm kiến thức.
Nhưng trong dạy nghề, có một câu hỏi phải đặt trước:
NỘI DUNG NÀY CÓ PHỤC VỤ MỤC TIÊU NGƯỜI HỌC ĐANG CẦN ĐẠT KHÔNG?
Nếu đưa quá nhiều kiến thức vượt khỏi phạm vi cần thiết, người mới học có thể phải ghi nhớ rất nhiều nhưng lại khó nhận ra điều gì thực sự quan trọng cho công việc.
Bởi vậy:
DẠY ĐỦ KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ DẠY TẤT CẢ NHỮNG GÌ NGƯỜI THẦY BIẾT.

Người học DDS cần một “bản đồ” có thể sử dụng
Khi tiếp cận kiến thức giải phẫu, người mới có thể gặp nhiều tên gọi, hình ảnh và mối quan hệ chưa quen thuộc.
Nếu Giáo viên chỉ đưa ra một lượng lớn thông tin, người học dễ rơi vào trạng thái:
nhìn thấy nhưng không biết cần nhìn gì;
nhớ tên nhưng chưa biết vị trí;
biết vị trí nhưng chưa hiểu liên quan gì đến nội dung DDS đang học.
Vì vậy, người Giáo viên cần giúp học viên xây dựng một đường đi rõ hơn:
NHÌN THẤY → NHẬN BIẾT → XÁC ĐỊNH → ĐỐI CHIẾU → LIÊN HỆ VỚI THỰC HÀNH.
Kiến thức lúc đó không còn là một danh sách phải học thuộc.
Nó bắt đầu trở thành một bản đồ phục vụ hành động.
“Đây là gì?” chưa đủ – còn phải biết “ở đâu?”
Một học viên có thể nhớ tên một nội dung giải phẫu.
Nhưng khi chuyển sang hình ảnh, mô hình hoặc cơ thể thực tế lại chưa xác định được.
Đó là khoảng cách giữa:
NHỚ TÊN
và:
XÁC ĐỊNH ĐƯỢC.
Trong đào tạo DDS, khoảng cách này rất quan trọng.
Vì kiến thức giải phẫu không được học chỉ để trả lời câu hỏi lý thuyết.
Nó phải hỗ trợ người học nhận biết và định hướng đúng khi bước sang phần thực hành phù hợp.
Bởi vậy, sau khi Giáo viên giải thích, người học cần có hoạt động.
Không chỉ:
Giáo viên chỉ – học viên nhìn.
Mà phải tiến tới:
HỌC VIÊN QUAN SÁT → NHẬN BIẾT → TỰ XÁC ĐỊNH → ĐƯỢC KIỂM TRA.
Trực quan không phải chỉ để bài giảng đẹp hơn
Hình ảnh, mô hình hoặc các phương tiện trực quan có giá trị rất lớn trong dạy giải phẫu.
Nhưng chỉ chiếu một hình ảnh lên màn hình chưa có nghĩa người học đã quan sát đúng.
Một hình có thể chứa rất nhiều chi tiết.
Người mới chưa biết mắt mình nên tập trung vào đâu.
Vì vậy, người Giáo viên phải tổ chức việc quan sát.
Hôm nay cần nhìn điều gì?
Đặc điểm nào giúp nhận biết?
Nội dung nào là trọng tâm?
Sau khi nhìn hình, học viên có tự xác định lại được không?
Như vậy, trực quan không phải vật trang trí.
TRỰC QUAN PHẢI CÓ NHIỆM VỤ HỌC TẬP.
Đừng để thuật ngữ làm kiến thức khó hơn bản chất của nó
Giải phẫu có hệ thống thuật ngữ chuyên môn.
Thuật ngữ đúng phải được tôn trọng.
Nhưng người Giáo viên cũng cần nhớ rằng học viên đang học để hiểu và sử dụng kiến thức, không phải để bị choáng bởi ngôn ngữ.
Một nguyên tắc có giá trị là:
ĐÚNG THUẬT NGỮ – NHƯNG GIẢI THÍCH DỄ HIỂU.
Nếu cần dùng một thuật ngữ mới, người thầy có thể giúp học viên:
nhận biết tên;
hiểu ý nghĩa cần thiết;
quan sát;
liên hệ với vị trí;
và kiểm tra lại sự hiểu.
Người Giáo viên hiểu sâu không phải người làm nội dung nghe phức tạp hơn.
Đôi khi, biểu hiện của hiểu sâu chính là khả năng giải thích đúng mà người mới vẫn có thể hiểu.
Giải phẫu trong DDS phải có cầu nối sang thực hành
Đây là điểm quyết định phạm vi của nội dung.
Sau một phần giải phẫu, người học cần hiểu:
Kiến thức vừa học được sử dụng ở đâu trong nội dung DDS tiếp theo?
Nếu không có cầu nối này, giải phẫu rất dễ trở thành một “môn học nhỏ” nằm riêng trong bài.
Học viên học xong.
Ghi nhớ một số nội dung.
Sau đó chuyển sang thực hành như bắt đầu một phần hoàn toàn khác.
Người Giáo viên cần nối hai phía:
KIẾN THỨC GIẢI PHẪU → XÁC ĐỊNH → THỰC HÀNH DDS.
Khi người học nhìn thấy mối quan hệ ấy, kiến thức bắt đầu có chức năng.
Họ không chỉ biết thêm.
Họ hiểu tại sao mình cần biết.
Không biến lớp DDS thành lớp giải phẫu chuyên sâu ngoài mục tiêu
Đây là một ranh giới người Giáo viên cần đặc biệt lưu ý.
Một chủ đề giải phẫu có thể mở ra rất nhiều kiến thức rộng hơn.
Nhưng chương trình DDS có mục tiêu và phạm vi riêng.
Nếu Giáo viên đi quá xa, hai vấn đề có thể xuất hiện.
Thứ nhất, thời gian của bài bị sử dụng cho những nội dung không trực tiếp phục vụ năng lực cần hình thành.
Thứ hai, người học có thể khó phân biệt đâu là kiến thức bắt buộc của chương trình, đâu là kiến thức mở rộng.
Vì vậy, biết dừng cũng là năng lực.
Có thể nói với học viên rằng một vấn đề còn có phạm vi kiến thức rộng hơn.
Nhưng trong bài hiện tại:
DẠY ĐÚNG PHẠM VI – ĐỦ CHO MỤC TIÊU – KHÔNG TỰ Ý MỞ RỘNG THÀNH MỘT CHƯƠNG TRÌNH KHÁC.
Đó không phải dạy ít.
Đó là dạy có mục tiêu.
Một phần giải phẫu chưa kết thúc khi Giáo viên chỉ xong
Giáo viên đã trình bày.
Đã dùng hình ảnh.
Đã chỉ vị trí.
Nhưng câu hỏi cuối cùng vẫn phải là:
HỌC VIÊN ĐÃ XÁC ĐỊNH ĐƯỢC CHƯA?
Muốn biết, phải để người học thể hiện.
Có thể người học nhìn lại.
Chỉ lại.
Xác định.
Đối chiếu.
Giải thích ngắn.
Người Giáo viên quan sát và kiểm tra.
Nếu còn nhầm, cần sửa trước khi kiến thức ấy được đưa vào phần tiếp theo.
Bởi một điểm chưa chắc ở phần xác định có thể tiếp tục tạo ra lỗi khi thực hành.
Vì vậy:
ĐỪNG CHỈ KIỂM TRA HỌC VIÊN CÓ NHỚ TÊN KHÔNG – HÃY KIỂM TRA HỌ CÓ XÁC ĐỊNH ĐƯỢC KHÔNG.
Dạy giải phẫu tốt là nghệ thuật chọn đúng lượng kiến thức
Người thầy có thể biết 100 điều.
Nhưng bài học hôm nay có thể chỉ cần người học nắm chắc 10 điều.
Nếu 10 điều ấy được:
hiểu đúng;
nhìn đúng;
xác định đúng;
và sử dụng đúng trong thực hành,
thì giá trị có thể lớn hơn rất nhiều so với việc người học nghe 100 điều rồi không biết điều nào cần dùng.
Đây là một nguyên tắc rộng hơn của nghề dạy học:
GIÁ TRỊ CỦA NGƯỜI THẦY KHÔNG NẰM Ở VIỆC ĐƯA HẾT KIẾN THỨC CỦA MÌNH VÀO LỚP.
Giá trị nằm ở khả năng chọn đúng kiến thức để người học thực sự hình thành năng lực cần thiết.

THÔNG ĐIỆP CHỐT
DẠY GIẢI PHẪU DDS KHÔNG PHẢI DẠY CÀNG NHIỀU CÀNG TỐT.
Người Giáo viên cần bảo đảm:
ĐÚNG KIẾN THỨC → ĐÚNG PHẠM VI → NGẮN GỌN → TRỰC QUAN → XÁC ĐỊNH ĐƯỢC → GẮN VỚI THỰC HÀNH DDS.
Mục tiêu không phải biến người học DDS thành người học chuyên sâu giải phẫu ngoài phạm vi chương trình.
Mục tiêu là giúp họ có đúng lượng kiến thức cần thiết để hiểu và thực hiện công việc được đào tạo một cách đúng đắn.
Đó cũng là một biểu hiện của năng lực sư phạm:
BIẾT NHIỀU – NHƯNG BIẾT CHỌN ĐÚNG ĐIỀU NGƯỜI HỌC CẦN.
CTA
Trước một phần giải phẫu sắp dạy, người Giáo viên DDS có thể thử hỏi:
“Nếu học viên chỉ được mang theo những kiến thức thực sự cần thiết để bước sang phần thực hành, tôi cần giúp họ hiểu và xác định chắc những gì?”
Câu hỏi ấy giúp chúng ta chuyển từ dạy kiến thức sang tổ chức kiến thức phục vụ năng lực nghề nghiệp.