Một giờ học có thể bắt đầu lúc 8 giờ, nhưng công việc của người Giáo viên không thể bắt đầu lúc 8 giờ. Trước khi học viên có mặt, người thầy đã phải biết hôm nay dạy để đạt điều gì, người học là ai, trọng tâm nằm ở đâu, cần chuẩn bị những gì và nếu kế hoạch không diễn ra như dự kiến thì xử lý thế nào. Nhiều điều quyết định chất lượng giờ học thực ra đã được chuẩn bị từ trước khi cánh cửa lớp mở ra.
Hãy hình dung một tình huống rất đơn giản.
Giáo viên bước vào lớp rồi mới mở giáo án để xem hôm nay dạy phần nào.
Đến lúc cần hình ảnh mới bắt đầu tìm trong điện thoại.
Đến phần thực hành mới phát hiện thiết bị chưa được kiểm tra.
Khi chia nhóm mới nhận ra số người thực tế khác với dự kiến.
Đến cuối giờ mới thấy phần đầu đã nói quá dài nên thời gian thực hành không còn đủ.
Không phải những vấn đề này lúc nào cũng tạo ra một giờ học thất bại.
Nhưng phần lớn trong số đó đáng lẽ có thể được phát hiện trước khi giờ học bắt đầu.
Bởi vậy, chuẩn bị không phải công việc phụ của người Giáo viên.
Chuẩn bị là một phần của hoạt động dạy học.
Một cách hiểu khác cũng dễ xuất hiện:
Chuẩn bị thật kỹ nghĩa là viết sẵn hoặc học thuộc từng câu để lên lớp nói cho trôi chảy.
Nhưng một giờ học thực tế không phải một bài diễn văn.
Học viên có thể đặt câu hỏi khác dự kiến.
Một phần có thể cần nhiều thời gian hơn.
Một học viên có thể chưa nắm kiến thức nền.
Một hoạt động có thể phải tổ chức lại.
Vì vậy, điều người Giáo viên cần làm chủ không phải từng câu chữ.
Điều cần làm chủ là đường đi của bài học:
Bắt đầu ở đâu?
Học viên cần đạt gì?
Trọng tâm nằm ở đâu?
Học viên phải tham gia hoạt động nào?
Phần nào cần quan sát đặc biệt?
Khi nào phải kiểm tra?
Và cuối giờ, dựa vào đâu để biết mục tiêu đã đạt?
Có thể nói ngắn gọn:
KHÔNG CẦN THUỘC TỪNG CÂU – NHƯNG PHẢI NẮM ĐƯỢC ĐƯỜNG ĐI CỦA BÀI.
Một Giáo viên có thể thuộc bài rất kỹ nhưng vẫn gặp khó khăn nếu không biết mình sắp dạy cho ai.
Một lớp mới hoàn toàn khác một lớp đã học nhiều buổi.
Một nhóm nhỏ khác một lớp đông.
Người mới bắt đầu khác người đã có kinh nghiệm.
Một buổi học tiếp nối còn phải đặt thêm câu hỏi:
Buổi trước học viên đã đạt được gì?
Điểm nào họ vẫn còn vướng?
Nếu chưa nắm được nền tảng cần thiết, bài mới có thể trở thành một tầng kiến thức được đặt lên một nền móng chưa chắc chắn.
Vì thế, chuẩn bị giờ dạy không chỉ là chuẩn bị cái mình sẽ nói.
Nó còn là chuẩn bị cho quá trình người học sẽ học.
Một giờ học bị đứt mạch đôi khi không phải vì vấn đề chuyên môn lớn.
Có thể chỉ vì:
không tìm thấy đúng tài liệu;
slide không mở được;
hình ảnh cần dùng nằm ở một thiết bị khác;
video không hoạt động;
thiết bị thực hành chưa sẵn sàng;
hoặc Giáo viên và học viên đang sử dụng những phiên bản tài liệu khác nhau.
Những việc tưởng nhỏ ấy lấy đi sự tập trung của cả lớp.
Người Giáo viên vì vậy cần kiểm tra trước:
đúng chương trình – đúng giáo trình – đúng giáo án – đúng học liệu – đúng điều kiện sử dụng.
Đặc biệt với tài liệu chuyên môn, sự chuẩn bị còn có ý nghĩa bảo đảm rằng điều được truyền đạt trên lớp xuất phát từ nguồn chính thức hiện hành, chứ không chỉ từ trí nhớ hoặc một tài liệu cũ đã quen sử dụng.
Đối với những buổi có thực hành, câu hỏi chuẩn bị không nên chỉ là:
“Có máy không?”
Mà phải là:
“Thiết bị có sẵn sàng để sử dụng không?”
Không gian có phù hợp không?
Học viên có đủ chỗ quan sát và thực hành không?
Giáo viên có thể di chuyển để quan sát các nhóm không?
Các điều kiện cần thiết đã được kiểm tra chưa?
Nếu đến đúng phần thực hành mới phát hiện vấn đề, thời gian dành cho học viên sẽ bị lấy đi để giải quyết một việc lẽ ra phải hoàn thành trước đó.
Mà trong đào tạo nghề, thời gian thực hành của người học là phần không nên bị hy sinh vì sự thiếu chuẩn bị của người dạy.
Không phải giờ học nào cũng diễn ra đúng như giáo án.
Máy chiếu có thể gặp sự cố.
Số lượng học viên có thể thay đổi.
Một hoạt động dự kiến 10 phút có thể cần 20 phút.
Một nhóm có thể hoàn thành rất nhanh trong khi nhóm khác còn lúng túng.
Học viên có thể chưa đạt kiến thức nền như dự kiến.
Người Giáo viên không thể đoán trước mọi tình huống.
Nhưng có thể chuẩn bị một tư duy rất quan trọng:
CÓ KẾ HOẠCH CHÍNH – CÓ PHƯƠNG ÁN DỰ PHÒNG.
Nếu không trình chiếu được, bài có tiếp tục được không?
Nếu số người tăng, tổ chức nhóm thế nào?
Nếu học viên chưa đủ nền, phần nào cần củng cố trước?
Nếu tiến độ chậm, điều gì có thể điều chỉnh mà không làm mất mục tiêu bắt buộc?
Chuẩn bị không phải cố kiểm soát mọi thứ.
Chuẩn bị là giúp người Giáo viên ít bị động hơn khi thực tế khác kế hoạch.
Có một kiểu tự tin đến từ việc nói lưu loát.
Nhưng cũng có một kiểu tự tin khác sâu hơn:
biết mình đang dạy gì;
biết mục tiêu ở đâu;
biết tài liệu đã đúng;
biết phương tiện đã sẵn sàng;
biết học viên sẽ làm gì;
biết điểm nào cần quan sát;
và biết nếu một việc không diễn ra như dự kiến thì mình vẫn có phương án xử lý.
Đó là sự tự tin được tạo ra bởi sự chuẩn bị.
Người Giáo viên càng chuẩn bị tốt càng có nhiều sự chú ý dành cho học viên khi lớp bắt đầu.
Thay vì vừa dạy vừa lo tìm tài liệu, nhớ bước tiếp theo hay xử lý thiết bị, người thầy có thể tập trung vào điều quan trọng hơn:
HỌC VIÊN ĐANG HỌC NHƯ THẾ NÀO?
Có người có thể nghĩ:
Nếu chuẩn bị quá kỹ, bài dạy sẽ trở nên máy móc.
Thực tế có thể ngược lại.
Khi người Giáo viên thực sự làm chủ mục tiêu và đường đi của bài, họ có thể linh hoạt hơn trước những thay đổi của lớp mà vẫn biết đâu là điều phải giữ.
Có thể thay đổi cách giải thích.
Có thể điều chỉnh hoạt động.
Có thể dành thêm thời gian cho một điểm khó.
Nhưng vẫn giữ được:
MỤC TIÊU – NỘI DUNG CỐT LÕI – YÊU CẦU THỰC HÀNH – AN TOÀN – KẾT QUẢ CẦN ĐẠT.
Chuẩn bị tốt vì thế không phải để buộc thực tế phải giống hoàn toàn kế hoạch.
Nó giúp người Giáo viên biết được phép linh hoạt ở đâu và điều gì không được đánh mất.
GIỜ DẠY BẮT ĐẦU TRƯỚC KHI GIÁO VIÊN BƯỚC VÀO LỚP.
Một người thầy có trách nhiệm không chờ đến khi đứng trước học viên mới bắt đầu nghĩ:
hôm nay dạy gì;
dạy để đạt gì;
học viên sẽ làm gì;
cần chuẩn bị gì;
và kiểm tra kết quả bằng cách nào.
Sự chuẩn bị có thể không phải phần học viên nhìn thấy nhiều nhất.
Nhưng nó lại là một trong những nền tảng giúp giờ học diễn ra chủ động, có mục tiêu và dành được nhiều thời gian hơn cho việc học thực sự của học viên.
Trước giờ dạy tiếp theo, thay vì chỉ hỏi:
“Tôi đã chuẩn bị bài chưa?”
hãy thử hỏi sâu hơn:
“Nếu lớp bắt đầu ngay bây giờ, tôi đã thực sự sẵn sàng để tổ chức cho học viên học chưa?”
