Một người có thể làm nghề rất tốt, thao tác thành thạo và có nhiều kinh nghiệm thực tế. Nhưng khi đứng trước một lớp học, một câu hỏi khác xuất hiện: làm thế nào để những điều mình biết và làm được trở thành kiến thức, kỹ năng và năng lực của người học? Đó chính là khoảng cách giữa “biết nghề” và “biết dạy nghề”.
Trong thực tế, chúng ta dễ gặp một người làm nghề rất thành thạo.
Khi tự mình thực hiện, họ biết bắt đầu từ đâu, làm bước nào trước, bước nào sau và xử lý công việc khá tự nhiên nhờ kinh nghiệm đã tích lũy.
Nhưng khi có một học viên mới đứng bên cạnh và hỏi:
“Tại sao lại làm như vậy?”
“Em phải bắt đầu từ đâu?”
“Em đang sai ở chỗ nào?”
“Làm thế nào để em tự thực hiện được?”
thì kinh nghiệm làm nghề thôi chưa chắc đã đủ.
Bởi lúc này, người làm nghề không còn chỉ cần tự mình làm đúng.
Họ phải giúp một người khác hiểu đúng và từng bước làm được.
Đó là lúc vai trò của người Giáo viên bắt đầu.
Đối với DDS, chuyên môn là nền tảng không thể thiếu.
Người Giáo viên muốn hướng dẫn người khác thì trước hết bản thân phải hiểu đúng, thực hiện đúng và làm chủ nội dung mình được giao giảng dạy.
Nhưng Giáo trình DDS Quyển 3 – Hệ 1 đặt ra một yêu cầu cao hơn.
Người Giáo viên còn phải biết xác định người học cần đạt điều gì; chuẩn bị bài; tổ chức hoạt động học tập; lựa chọn cách giải thích phù hợp; đặt câu hỏi; hướng dẫn thực hành; quan sát; phát hiện lỗi; phản hồi; kiểm tra và đánh giá xem người học đã thực sự đạt yêu cầu hay chưa.
Nói cách khác:
BIẾT LÀ ĐIỀU KIỆN CẦN – BIẾT DẠY MỚI LÀ NĂNG LỰC CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN.
Đây không phải là sự phủ nhận kinh nghiệm của những người đã làm nghề lâu năm.
Ngược lại, kinh nghiệm chuyên môn càng vững thì nền tảng để phát triển năng lực người thầy càng tốt.
Điều cần bổ sung chính là khả năng chuyển kinh nghiệm và kiến thức của mình thành quá trình học tập của người khác.
Ở chiều ngược lại, khả năng nói lưu loát, tự tin trước đám đông hay trình bày hấp dẫn cũng chưa đủ để xác định chất lượng của một người Giáo viên.
Một giờ học có thể rất sôi nổi.
Người Giáo viên có thể nói rất cuốn hút.
Học viên có thể cảm thấy thích thú.
Nhưng cuối cùng vẫn phải quay lại những câu hỏi quan trọng hơn:
Học viên đã hiểu đúng chưa?
Học viên đã thực hiện được chưa?
Khi làm sai, họ có được phát hiện và hướng dẫn sửa không?
Sau khi được sửa, họ có tự làm lại được không?
Khi không còn Giáo viên đứng bên cạnh, họ có thể từng bước thực hiện độc lập hay chưa?
Bởi sản phẩm quan trọng nhất của quá trình dạy học không phải là một bài giảng nghe thật hay.
Sản phẩm quan trọng nhất là sự trưởng thành về năng lực của người học.
Đây có lẽ là một trong những bước chuyển quan trọng nhất khi một Kỹ thuật viên DDS bắt đầu đi trên con đường trở thành Giáo viên DDS.
Ở vị trí người làm nghề, câu hỏi thường là:
“Tôi có làm đúng không?”
Khi trở thành người thầy, câu hỏi phải mở rộng thành:
“Tôi có giúp học viên hiểu đúng và làm đúng được không?”
Và sâu hơn nữa:
“Làm thế nào để học viên ngày càng ít phụ thuộc vào tôi và có thể tự thực hiện?”
Bởi người thầy không làm thay người học.
Người thầy phải tổ chức, hướng dẫn, quan sát và hỗ trợ để người học từng bước tự làm được.
Đó cũng là lý do nghiệp vụ sư phạm không nên được nhìn như một phần kiến thức bổ sung mang tính hình thức.
Nó là một năng lực nghề nghiệp cần được học – luyện – thực hành – nhận góp ý – sửa – tiếp tục hoàn thiện.
Khi một người bắt đầu đứng trước học viên, trách nhiệm cũng thay đổi.
Một thao tác mình thực hiện chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến công việc mình đang làm.
Nhưng một kiến thức được người Giáo viên truyền đạt có thể được nhiều học viên ghi nhớ, thực hành và tiếp tục sử dụng trong quá trình làm nghề.
Vì vậy, trở thành Giáo viên DDS không đơn thuần là có thêm một danh xưng.
Đó là bước chuyển:
TỪ NGƯỜI LÀM NGHỀ → ĐẾN NGƯỜI CÓ KHẢ NĂNG TRUYỀN NGHỀ.
Và để thực hiện được bước chuyển ấy, chuyên môn vững là nền tảng, nhưng chưa phải toàn bộ hành trình.
Người Giáo viên còn phải tiếp tục rèn luyện phương pháp, kỹ năng tổ chức dạy học và trách nhiệm đối với sự tiến bộ của người học.
GIỎI CHUYÊN MÔN LÀ NỀN TẢNG.
BIẾT DẠY LÀ MỘT NĂNG LỰC PHẢI ĐƯỢC HỌC VÀ RÈN LUYỆN.
Người Giáo viên DDS không chỉ cần biết đúng và làm đúng.
Điều quan trọng hơn là phải từng bước biết tổ chức việc học để người khác hiểu đúng, làm đúng và ngày càng tự làm được.
Đó chính là bước đầu tiên trên hành trình:
TỪ NGƯỜI LÀM NGHỀ ĐẾN NGƯỜI TRUYỀN NGHỀ.
Nếu đang làm nghề DDS hoặc đang chuẩn bị đảm nhận vai trò Giáo viên DDS, có thể bắt đầu bằng một câu hỏi rất đơn giản:
“Những điều tôi đang làm được, tôi đã biết cách giúp một người khác thực sự học và làm được hay chưa?”
Giáo trình DDS Quyển 3 – Hệ 1 – Sư phạm bậc 1 được xây dựng để đồng hành với quá trình hình thành và rèn luyện chính năng lực ấy.
