Làm mẫu rất đẹp chưa phải là đích của giờ thực hành
Một người Giáo viên có chuyên môn vững thường thao tác khá tự nhiên.
Những việc đã thực hiện nhiều lần có thể trở thành thói quen nghề nghiệp.
Đứng trước học viên, người thầy làm mẫu:
đúng;
rõ;
mạch lạc;
và giải thích đầy đủ.
Đó là điều cần thiết.
Nhưng hãy đặt một câu hỏi:
Sau khi Giáo viên làm xong, năng lực của ai vừa được thể hiện?
Trước hết vẫn là năng lực của Giáo viên.
Học viên đã được quan sát.
Có thể đã hiểu hơn.
Có thể đã nhớ được trình tự.
Nhưng kỹ năng của chính họ vẫn chưa được kiểm chứng.
Bởi vậy, làm mẫu chỉ là một phần của dạy thực hành.
LÀM MẪU MỞ ĐƯỜNG – HỌC VIÊN THỰC HIỆN MỚI BẮT ĐẦU HÌNH THÀNH KỸ NĂNG.

Cảm giác “em hiểu rồi” rất dễ xuất hiện khi đang xem người khác làm
Khi quan sát một người thành thạo, nhiều thao tác trông khá đơn giản.
Người học có thể nghĩ:
“Em hiểu rồi.”
“Em nhớ rồi.”
“Chắc em làm được.”
Điều đó hoàn toàn tự nhiên.
Bởi khi xem Giáo viên, người học không phải đồng thời tự mình:
nhớ trình tự;
xác định vị trí;
điều khiển thao tác;
quan sát kết quả;
phát hiện sai lệch;
và quyết định bước tiếp theo.
Những yêu cầu ấy chỉ xuất hiện đầy đủ khi chính người học bắt tay vào làm.
Và rất nhiều khoảng trống chỉ lúc đó mới lộ ra.
Quên một bước.
Nhớ nhưng làm sai thứ tự.
Biết vị trí khi nhìn Giáo viên chỉ nhưng tự mình lại chưa xác định chắc.
Hiểu lời giải thích nhưng thao tác chưa đúng.
Đó không phải thất bại.
Đó chính là thông tin mà hoạt động thực hành phải làm xuất hiện.
Người Giáo viên phải biết thời điểm chuyển giao hoạt động
Nếu làm mẫu quá ít, học viên có thể chưa đủ cơ sở để bắt đầu.
Nhưng nếu làm mẫu quá nhiều, thời gian của người học lại bị biến thành thời gian xem.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải:
“Tôi nên làm mẫu bao nhiêu lần?”
mà là:
“HỌC VIÊN ĐÃ CÓ ĐỦ CƠ SỞ ĐỂ BẮT ĐẦU TỰ THỰC HIỆN CHƯA?”
Khi đã đủ, phải chuyển.
Từ:
GIÁO VIÊN LÀM – HỌC VIÊN QUAN SÁT
sang:
HỌC VIÊN LÀM – GIÁO VIÊN QUAN SÁT.
Đây là một bước chuyển rất quan trọng về vai trò.
Người thầy không biến mất.
Ngược lại, công việc sư phạm bắt đầu trở nên tinh tế hơn.
Khi học viên làm, người thầy không “đứng chơi”
Có thể nhìn từ bên ngoài và thấy Giáo viên ít nói hơn.
Nhưng lúc này, người thầy đang phải quan sát nhiều hơn.
Học viên bắt đầu đúng chưa?
Trình tự có đúng không?
Điểm nào đang lúng túng?
Lỗi nào chỉ là chưa thuần thục?
Lỗi nào cần can thiệp?
Có vấn đề an toàn nào không?
Người học có đang tự thực hiện hay chỉ chờ bạn bên cạnh nhắc?
Đây là lúc năng lực của người Giáo viên chuyển từ:
LÀM ĐÚNG
sang:
NHÌN THẤY NGƯỜI KHÁC ĐANG LÀM NHƯ THẾ NÀO.
Một Giáo viên thực hành tốt không chỉ có đôi tay làm mẫu tốt.
Họ còn cần đôi mắt biết quan sát việc học.
Đừng can thiệp quá sớm chỉ vì học viên làm chậm hơn mình
Người có kinh nghiệm thường nhìn thấy lỗi rất nhanh.
Và phản xạ tự nhiên là:
“Để tôi làm cho.”
Hoặc vừa thấy học viên hơi chậm đã lập tức nhắc bước tiếp theo.
Điều đó giúp hoạt động diễn ra nhanh.
Nhưng có một nguy cơ:
học viên chưa kịp tự nhớ;
chưa kịp tự nhận ra;
chưa kịp tự quyết định.
Nếu lần nào Giáo viên cũng nói trước bước tiếp theo, người học có thể thực hiện khá trôi chảy khi có thầy bên cạnh.
Nhưng khi người thầy lùi ra xa, họ lại lúng túng.
Vì vậy, trong những tình huống không liên quan đến nguy cơ an toàn hoặc lỗi bắt buộc phải dừng ngay, đôi khi người Giáo viên cần cho người học một khoảng để tự suy nghĩ và tự thực hiện.
Không phải bỏ mặc.
Mà là quan sát có chủ đích.
Có những lúc phải can thiệp ngay
“Để học viên tự làm” không có nghĩa Giáo viên đứng ngoài trong mọi trường hợp.
Nếu xuất hiện nguy cơ liên quan đến an toàn, phải can thiệp.
Nếu một lỗi đang khiến hoạt động đi sai theo hướng cần dừng, phải xử lý.
Nếu học viên hoàn toàn không hiểu nhiệm vụ, cần hướng dẫn lại.
Năng lực của người thầy nằm ở việc phân biệt:
KHI NÀO NÊN CHỜ?
KHI NÀO NÊN GỢI?
KHI NÀO PHẢI SỬA?
KHI NÀO PHẢI DỪNG?
Đó là lý do dạy thực hành không thể chỉ dựa vào việc bản thân Giáo viên làm nghề giỏi.
Nó đòi hỏi năng lực quan sát và ra quyết định sư phạm.
Một lớp đông càng cần tổ chức – không phải càng cần Giáo viên làm nhiều
Khi lớp đông, một khó khăn rất thực tế xuất hiện:
Nếu để mọi người thực hành thì có kịp không?
Cách nhanh nhất có vẻ là Giáo viên làm mẫu kỹ hơn để cả lớp cùng xem.
Nhưng nếu mục tiêu là kỹ năng, học viên vẫn phải có cơ hội trực tiếp thực hiện.
Vấn đề vì vậy chuyển từ:
“Có cho học viên làm hay không?”
sang:
“Tổ chức thế nào để học viên được làm?”
Chia nhóm.
Phân vai.
Luân phiên.
Xác định người thực hiện, người phối hợp, người quan sát.
Quản lý thời gian.
Theo dõi để tránh tình trạng một người làm còn những người khác đứng xem.
Lớp đông làm công việc tổ chức khó hơn.
Nhưng không làm thay đổi nguyên tắc:
KỸ NĂNG CỦA HỌC VIÊN KHÔNG THỂ HÌNH THÀNH CHỈ BẰNG VIỆC XEM GIÁO VIÊN.
Sau khi học viên làm sai, đừng lấy luôn công việc trở lại
Đây là một thời điểm rất dễ xảy ra “làm thay”.
Học viên thực hiện chưa đúng.
Giáo viên bước tới.
Làm lại thật chuẩn.
Sau đó chuyển sang người khác.
Nhìn bề ngoài, lỗi đã được sửa vì cả lớp vừa thấy cách đúng.
Nhưng người vừa làm sai thì sao?
Họ đã tự sửa được chưa?
Nếu chưa được làm lại, chúng ta mới chứng minh rằng:
Giáo viên vẫn làm đúng.
Chưa chứng minh rằng:
Học viên đã sửa được lỗi.
Vì vậy, một vòng học thực hành không nên dừng ở:
SAI → GIÁO VIÊN SỬA.
Nó phải tiến tới:
HỌC VIÊN LÀM → GIÁO VIÊN QUAN SÁT → PHÁT HIỆN → HƯỚNG DẪN SỬA → HỌC VIÊN LÀM LẠI → KIỂM TRA.
Chính phần làm lại mới giúp biến phản hồi thành năng lực.

Đích đến là lúc người thầy có thể lùi xa hơn
Ở giai đoạn đầu, Giáo viên có thể phải:
giải thích nhiều;
làm mẫu;
nhắc;
hướng dẫn;
và quan sát sát hơn.
Nhưng nếu việc học tiến triển, mức hỗ trợ phải dần thay đổi.
Người học bắt đầu nhớ.
Tự thực hiện.
Tự kiểm tra.
Tự phát hiện một số sai sót.
Và ngày càng ít cần người thầy nhắc.
Đó là một dấu hiệu rất đáng mừng.
Bởi mục tiêu của người Giáo viên không phải tạo ra một học viên:
“Làm rất tốt khi có thầy đứng cạnh.”
Mà phải hướng tới:
“CÓ THỂ TỰ THỰC HIỆN ĐÚNG KHI KHÔNG CÒN NGƯỜI THẦY NHẮC TỪNG BƯỚC.”
Người thầy thành công không phải người luôn phải đứng ở trung tâm của hoạt động thực hành.
Có lúc thành công lại thể hiện ở việc người thầy có thể lùi lại mà người học vẫn làm được.
THÔNG ĐIỆP CHỐT
LÀM MẪU LÀ CẦN THIẾT – NHƯNG LÀM MẪU KHÔNG PHẢI ĐÍCH ĐẾN CỦA DẠY THỰC HÀNH.
Một quá trình học kỹ năng phải từng bước chuyển vai:
GIÁO VIÊN LÀM – HỌC VIÊN QUAN SÁT
→ HỌC VIÊN LÀM – GIÁO VIÊN QUAN SÁT
→ HỌC VIÊN ĐƯỢC SỬA – LÀM LẠI
→ HỌC VIÊN TỰ THỰC HIỆN
→ HỌC VIÊN NGÀY CÀNG ÍT PHỤ THUỘC.
Người Giáo viên DDS không chỉ cần biết làm mẫu thế nào.
Người thầy còn phải biết một điều khó hơn:
KHI NÀO NÊN NGỪNG LÀM ĐỂ NGƯỜI HỌC BẮT ĐẦU LÀM.
CTA
Trong buổi thực hành tiếp theo, hãy thử quan sát thời gian của lớp và tự hỏi:
“Ai đang thực hành nhiều hơn – Giáo viên hay học viên?”
Nếu phần lớn thời gian vẫn là người thầy làm còn học viên xem, có lẽ đã đến lúc trả hoạt động thực hành về đúng người cần hình thành năng lực.