Khi nhận một khoản hoa hồng, điều dễ nhìn thấy nhất là số tiền. Nhưng nếu chỉ dừng ở con số cuối cùng, chúng ta có thể chưa hiểu điều quan trọng hơn: khoản tiền ấy đang ghi nhận loại giá trị nào, phát sinh từ kết quả nào, gắn với điều kiện gì và vì sao chính sách lại xác định quyền lợi theo cách đó? Hiểu được phần phía sau con số mới là lúc người DDS bắt đầu biết sử dụng chính sách để phát triển.
Khi điện thoại báo có tiền về, phản ứng tự nhiên là vui.
Bao nhiêu?
Tháng này nhiều hơn hay ít hơn tháng trước?
So với người khác thế nào?
Những câu hỏi ấy rất bình thường.
Nhưng có một câu hỏi khác đáng để đặt lên trước:
“Khoản tiền này đang ghi nhận điều gì?”
Câu hỏi tưởng đơn giản, nhưng nó thay đổi hoàn toàn cách chúng ta nhìn về hoa hồng.
Bởi hoa hồng không nên chỉ được nhìn như một khoản tiền nhận được.
Nó còn là kết quả của một cơ chế ghi nhận đã được chính sách xác lập.
Giả sử cuối tháng một người nhận được một khoản hoa hồng.
Nếu chỉ nhìn con số, người ấy biết mình được bao nhiêu.
Nhưng chưa chắc đã biết:
Khoản đó phát sinh từ hoạt động nào?
Mình đã đáp ứng điều kiện gì?
Vai trò của mình trong kết quả ấy là gì?
Có những người khác cùng tham gia tạo ra kết quả hay không?
Và trách nhiệm nào đi cùng quyền lợi đó?
Khi trả lời được những câu hỏi này, khoản hoa hồng bắt đầu có ý nghĩa khác.
Nó không còn là một con số xuất hiện cuối tháng.
Nó trở thành một tín hiệu phản hồi về hoạt động nghề nghiệp và phát triển hệ thống.
Trong một hệ thống nghề nghiệp, có nhiều cách để tạo ra giá trị.
Có người trực tiếp phục vụ khách hàng.
Có người phát triển thị trường.
Có người hỗ trợ Thành viên mới.
Có người xây dựng và phát triển đội ngũ.
Có người chịu trách nhiệm quản lý, hướng dẫn và đồng hành với tuyến dưới.
Có những kết quả do một người trực tiếp tạo ra.
Cũng có những kết quả hình thành từ sự phối hợp của nhiều vị trí.
Chính vì các loại đóng góp khác nhau, cơ chế ghi nhận cũng không thể được hiểu đơn giản theo kiểu:
“Ai nhìn thấy công việc nhiều nhất thì người đó phải được hưởng tất cả.”
Muốn biết một quyền lợi thuộc về đâu, cần quay lại chính sách và dữ liệu thực tế.
Đó là lý do việc hiểu chính sách quan trọng hơn việc nhìn vào số tiền của người khác.
Trong thực tế, một người có thể cảm thấy:
“Việc này tôi cũng có tham gia.”
Điều đó có thể đúng.
Nhưng chính sách cần một bước rõ hơn:
Sự tham gia ấy thuộc loại đóng góp nào và có đáp ứng điều kiện của quyền lợi tương ứng hay không?
Nếu chỉ dựa vào cảm nhận, rất khó tạo ra sự thống nhất.
Người giới thiệu có thể thấy mình quan trọng.
Người trực tiếp hỗ trợ cũng thấy mình quan trọng.
Người quản lý tuyến có thể có trách nhiệm theo một cơ chế khác.
Mỗi người nhìn từ vị trí của mình đều có thể có lý.
Chính vì vậy, một hệ thống cần những nguyên tắc chung để không phải mỗi khi có quyền lợi lại bắt đầu bằng câu hỏi:
“Theo tôi thì ai xứng đáng hơn?”
Mà bắt đầu bằng:
“Chính sách quy định thế nào và dữ liệu thực tế cho thấy điều gì?”
Đây là một nguyên nhân rất dễ tạo ra hiểu lầm.
Khi biết một người khác nhận được hoa hồng, chúng ta có thể lập tức so sánh:
Tại sao họ được?
Tôi làm nhiều mà sao họ vẫn có phần?
Tại sao tuyến trên lại được hưởng từ kết quả phía dưới?
Những câu hỏi này hoàn toàn có thể đặt ra.
Nhưng muốn trả lời công bằng, không thể chỉ nhìn vào việc ai trực tiếp xuất hiện nhiều hơn.
Trong một hệ thống, mỗi loại quyền lợi có thể gắn với một vai trò, điều kiện và phạm vi trách nhiệm khác nhau.
Vì thế, cách tốt hơn không phải là nhìn khoản tiền của người khác rồi suy đoán.
Mà là tìm hiểu:
Khoản hoa hồng đó thuộc cơ chế nào?
Điều kiện của cơ chế ấy là gì?
Dữ liệu phát sinh có đúng không?
Người được hưởng có đúng vị trí và đáp ứng đúng điều kiện không?
Khi ấy, câu chuyện chuyển từ cảm xúc sang căn cứ.
Một người hiểu chính sách sẽ không chỉ biết nhận tiền.
Họ còn có khả năng kiểm tra:
Khoản này được tính từ đâu?
Có đúng kỳ ghi nhận không?
Có đúng tuyến không?
Có đúng loại quyền lợi không?
Có điều kiện nào mình đã đạt nhưng chưa được ghi nhận không?
Hoặc ngược lại, có khoản nào mình được nhận nhưng cần kiểm tra lại căn cứ không?
Điều này rất quan trọng.
Bởi một hệ thống dù có quy định rõ đến đâu vẫn có thể phát sinh sai lệch trong quá trình dữ liệu, tổng hợp hoặc thực hiện.
Minh bạch không có nghĩa là không bao giờ có sai sót.
Minh bạch còn có nghĩa là khi có một con số, chúng ta có khả năng truy ngược về căn cứ của con số ấy để kiểm tra.
Thông thường, khi nói đến bảo vệ quyền lợi, chúng ta nghĩ đến trường hợp bị thiếu.
Thiếu hoa hồng.
Thiếu ghi nhận.
Thiếu quyền lợi.
Nhưng còn một chiều khác ít được nói tới:
Nếu mình được ghi nhận thừa thì sao?
Nếu một khoản tiền không đúng với chính sách nhưng có lợi cho mình, mình có chủ động phản ánh không?
Nếu dữ liệu ghi nhầm tuyến khiến mình được hưởng một quyền lợi đáng lẽ thuộc nơi khác, mình xử lý thế nào?
Đây là lúc tinh thần:
“Hiểu đúng – Làm đúng – Hưởng đúng”
được thử thách rất rõ.
“Hưởng đúng” không chỉ là không để mình bị thiếu.
Nó còn là không giữ phần không thuộc về mình.
Khi tiền bạc xuất hiện, chính trực không còn là một khái niệm trừu tượng.
Nó trở thành một hành động rất cụ thể.
Hoa hồng sẽ mất đi một phần ý nghĩa nếu người nhận chỉ biết:
“Tháng này tôi được từng này.”
Nhưng nếu họ hiểu:
Tại sao mình được?
Kết quả nào tạo ra quyền lợi đó?
Điều gì mình đã làm tốt?
Điều kiện nào mình còn thiếu?
Muốn phát triển bền vững hơn thì cần nâng năng lực hay mở rộng hoạt động ở đâu?
thì cơ chế ghi nhận bắt đầu có thêm một chức năng quan trọng:
Định hướng hành vi phát triển.
Khi chính sách ghi nhận một loại giá trị, nó đang gửi đi một thông điệp rằng:
Đây là điều hệ thống coi trọng và muốn khuyến khích phát triển đúng cách.
Vì vậy, thiết kế hoa hồng không chỉ là bài toán chia tiền.
Nó còn liên quan đến câu hỏi:
Hệ thống muốn khuyến khích con người tạo ra loại giá trị nào?
Đây là ranh giới cần giữ rất rõ.
Một người không nên làm mọi việc chỉ vì việc ấy có hoa hồng.
Có những việc rất quan trọng đối với nghề và cộng đồng nhưng không phải lúc nào cũng tạo ra quyền lợi kinh tế trực tiếp ngay lập tức.
Học thêm một kiến thức.
Sửa một lỗi nghề nghiệp.
Hỗ trợ một Thành viên đang gặp khó khăn.
Giữ đúng nguyên tắc dù cách làm khác có thể đem lại lợi ích nhanh hơn.
Bảo vệ uy tín chung.
Phục vụ khách hàng có trách nhiệm.
Những giá trị ấy có thể không hiện thành một dòng tiền ngay trong tháng.
Nhưng chúng góp phần tạo nên uy tín, năng lực, niềm tin và sức mạnh dài hạn của hệ thống.
Vì vậy, hoa hồng là một cơ chế ghi nhận quan trọng.
Nhưng không phải mọi giá trị của một người DDS đều có thể đo bằng hoa hồng.
Giáo trình DDS Quyển 6 – Hệ 1 giúp người DDS tiếp cận quyền lợi trong mối quan hệ với vị trí, điều kiện, trách nhiệm và sự phát triển của hệ thống.
Vì vậy, khi nhận một khoản hoa hồng, thay vì chỉ hỏi:
“Bao nhiêu?”
hãy tập thêm một thói quen:
“Vì sao?”
Vì sao khoản này phát sinh?
Vì sao mình đủ điều kiện?
Vì sao cơ chế này tồn tại?
Nó đang ghi nhận loại giá trị nào?
Và nếu muốn kết quả tốt hơn, mình cần tạo thêm giá trị gì thay vì chỉ tìm cách có thêm một khoản tiền?
Khi những câu hỏi ấy được trả lời, chúng ta không còn chỉ nhận hoa hồng.
Chúng ta bắt đầu hiểu cơ chế phát triển phía sau hoa hồng.
Và đó mới là lúc chính sách thực sự trở thành một công cụ để mỗi người chủ động xây dựng con đường nghề nghiệp của mình.
Vì vậy, lần tới khi một khoản hoa hồng được chuyển về tài khoản, hãy vui với kết quả mình đã đạt được.
Nhưng trước khi nhìn sang khoản tiền của người khác, hãy thử tự trả lời một câu:
“Khoản tiền này đang ghi nhận giá trị gì mà tôi đã tạo ra?”
Nếu trả lời được câu hỏi đó, con số cuối cùng sẽ có ý nghĩa nhiều hơn chính bản thân con số.
