Có một hình ảnh rất đẹp trong những ngày tháng 11 của DDS: những người đã đứng lớp, đã hướng dẫn nhiều thế hệ học viên, lại ngồi xuống mở giáo trình, ôn lại kiến thức và chuẩn bị cho một cuộc đánh giá năng lực.
Người ngoài có thể thấy lạ.
Đã là Giáo viên, tại sao còn phải học?
Đã từng hoàn thành chương trình sư phạm, tại sao còn phải ôn?
Đã dạy nhiều khóa học, tại sao còn cần người khác đánh giá?
Nhưng có lẽ câu hỏi nên được đặt ngược lại:
Nếu một người đã trở thành thầy mà không còn học nữa, kiến thức của người đó sẽ đi được bao xa?
Một học viên học để biết.
Một Kỹ thuật viên học để làm.
Còn người Giáo viên phải học để có thể hướng dẫn người khác biết và làm đúng.
Trách nhiệm vì thế lớn hơn.
Người học có thể chưa hiểu và đặt câu hỏi.
Người thầy phải biết cách giải thích.
Người học có thể thực hiện sai.
Người thầy phải nhận ra sai ở đâu và hướng dẫn sửa như thế nào.
Thực tế có thể xuất hiện một tình huống chưa từng gặp.
Người thầy phải biết đâu là điều mình chắc chắn, đâu là điều cần kiểm tra lại và khi nào cần tìm thêm sự hỗ trợ.
Vì vậy, trở thành Giáo viên không phải là lúc một người được phép ngừng học.
Đó là lúc việc học trở thành một trách nhiệm lớn hơn.
DDS có những Giáo viên đã gắn bó với nghề nhiều năm.
Đó là một tài sản quý.
Kinh nghiệm giúp người thầy nhìn ra những tình huống mà người mới chưa nhìn thấy.
Kinh nghiệm giúp bài giảng gần với thực tế hơn.
Kinh nghiệm cũng giúp người Giáo viên hiểu tâm lý học viên và biết lúc nào cần giải thích thêm.
Nhưng kinh nghiệm có một giới hạn:
Điều mình đã từng biết đúng không có nghĩa mình sẽ tự động nhớ đúng mãi mãi.
Giáo trình có thể được cập nhật.
Chính sách có thể thay đổi.
Quy trình có thể được chuẩn hóa lại.
Những yêu cầu đối với Giáo viên cũng có thể cao hơn so với thời điểm người đó bắt đầu đứng lớp.
Nếu chỉ dựa vào số năm làm nghề mà không tiếp tục học, kinh nghiệm đôi khi lại trở thành thói quen.
Và một thói quen đã tồn tại lâu chưa chắc luôn là cách làm tốt nhất ở hiện tại.
Có lẽ chúng ta cần thay đổi một cách nhìn.
Người Giáo viên không nhất thiết phải biết tất cả.
Không nhớ một nội dung không phải điều đáng xấu hổ.
Chưa vững một kỹ năng cũng không có nghĩa người đó không còn giá trị.
Điều quan trọng hơn là thái độ khi nhận ra phần mình chưa vững.
Có dám mở lại giáo trình không?
Có dám hỏi đồng nghiệp không?
Có chấp nhận người khác góp ý không?
Có sẵn sàng luyện lại một kỹ năng mình tưởng đã quen không?
Và có thể nói với học viên một cách có trách nhiệm:
“Nội dung này tôi cần kiểm tra lại trước khi trả lời em.”
Đôi khi câu nói đó đáng tin hơn rất nhiều so với việc cố đưa ra một câu trả lời khi bản thân chưa chắc chắn.
Trong chương trình chuẩn hóa Giáo viên DDS năm nay, nhiều người phải mở lại những tài liệu mình đã từng học.
Phải ôn.
Phải thực hành.
Phải tự kiểm tra xem mình còn nhớ đến đâu.
Và cuối cùng phải để người khác đánh giá.
Có thể có áp lực.
Có thể có người lo mình chưa chuẩn bị đủ.
Có người bận công việc, khách hàng, gia đình và phải sắp xếp lại thời gian để ôn tập.
Những cảm giác đó rất bình thường.
Nhưng nếu nhìn kỳ sát hạch chỉ như một cuộc thi để chứng minh mình giỏi hay kém thì chúng ta đã bỏ mất phần quan trọng nhất.
Sát hạch còn là dịp để người Giáo viên biết:
Điều gì mình vẫn đang làm tốt.
Điều gì mình đã quên.
Điều gì mình hiểu nhưng chưa làm tốt.
Và điều gì mình cần tiếp tục học.
Đó chính là tư thế của một người học.
Người thầy cũng là con người.
Có thể nhớ thiếu.
Có thể thực hiện chưa tốt.
Có thể từng hiểu một vấn đề chưa đầy đủ.
Điều tạo nên giá trị không phải là cố chứng minh rằng mình chưa từng sai.
Mà là:
Khi biết mình chưa đúng – biết sửa.
Khi biết mình còn thiếu – biết học.
Khi được góp ý – biết lắng nghe.
Khi đã hiểu đúng – có trách nhiệm truyền lại đúng cho người phía sau.
Một người học sai chỉ ảnh hưởng trước hết đến chính mình.
Nhưng một người thầy dạy sai có thể khiến nhiều học viên cùng đi theo một cách hiểu sai.
Đó là lý do người thầy phải tự đặt tiêu chuẩn cho mình cao hơn.
Ngày Nhà giáo Việt Nam thường là ngày người học dành những lời đẹp nhất cho thầy cô.
Nhưng có lẽ người thầy cũng có thể dành cho chính mình một món quà.
Không phải hoa.
Không phải một danh hiệu.
Mà là một lần nghiêm túc nhìn lại mình.
Năm ngoái, những ngày gần 20/11, Giáo viên DDS trở về để tập huấn và nâng cao chuyên môn.
Năm nay, nhiều Giáo viên lại chuẩn bị bước vào chương trình sát hạch và chuẩn hóa năng lực.
Nếu điều đó được duy trì, DDS có thể hình thành một nét văn hóa rất đáng quý:
Mỗi khi gần đến ngày được tri ân, người thầy lại dành thời gian để học thêm một điều mới và nhìn lại trách nhiệm của chính mình.
Có người đã dạy một khóa.
Có người đã dạy nhiều năm.
Có người đã đào tạo rất nhiều học viên.
Nhưng số người mình từng dạy không nên trở thành lý do để mình ngừng học.
Ngược lại:
Càng có nhiều người học từ mình, trách nhiệm học của mình càng lớn.
Bởi mỗi kiến thức mình cập nhật hôm nay có thể được truyền cho nhiều người ngày mai.
Mỗi lỗi mình sửa được hôm nay có thể giúp nhiều học viên tránh lặp lại sau này.
Và mỗi lần mình dám nói “tôi cần học thêm”, người học cũng hiểu rằng:
Học tập không kết thúc khi nhận một chứng nhận.
Đó có lẽ là một trong những bài học lớn nhất mà người thầy có thể dạy mà không cần đứng trên bục giảng.
Tri ân người đã dạy mình.
Nhưng cũng hãy trân trọng những người thầy vẫn đang dành thời gian để học lại, cập nhật và hoàn thiện chính mình.
Bởi phía sau mỗi giờ học tốt không chỉ có những năm kinh nghiệm.
Còn có rất nhiều giờ người Giáo viên âm thầm đọc lại tài liệu, chuẩn bị bài, sửa một điều mình từng làm chưa đúng và học thêm những điều mình chưa biết.
Người thầy không mất đi giá trị khi trở lại làm học trò.
Có khi chính khoảnh khắc ấy lại cho thấy rõ nhất phẩm chất của một người thầy.
Người thầy trở về để học.
Người học trở về để nhớ thầy.
Và ở giữa hai hành trình ấy là một điều không bao giờ nên dừng lại:
Sự học.
