Một kỹ thuật viên có thể nhớ rất nhiều mã Dầu, biết nhiều sản phẩm và đã sử dụng chúng trong thời gian dài. Đó là kinh nghiệm đáng quý. Nhưng có một câu hỏi cần được đặt ra: nếu chỉ nhớ “trường hợp này dùng mã nào” mà không giải thích được vì sao lựa chọn như vậy, chúng ta đã thực sự làm chủ kiến thức sản phẩm hay chưa?
Trong quá trình học tập và thực hành DDS, việc ghi nhớ tên, mã và đặc điểm của sản phẩm là cần thiết.
Người làm nghề lâu năm thường có lợi thế rất lớn về điều này.
Sau nhiều lần tiếp xúc, một số thông tin gần như trở thành phản xạ. Chỉ cần nhắc tới một nội dung quen thuộc, người thực hành có thể nhanh chóng nhớ tới sản phẩm mình từng được hướng dẫn sử dụng.
Kinh nghiệm ấy cần được trân trọng.
Nhưng có một ranh giới cần nhận ra:
Ghi nhớ là một phần của kiến thức, nhưng ghi nhớ không phải toàn bộ sự hiểu biết.
Thay vì hỏi:
“Trường hợp này dùng mã nào?”
Hãy thử hỏi:
“Vì sao lại lựa chọn sản phẩm đó?”
Chỉ thay đổi một câu hỏi, chúng ta đã chuyển sang một tầng tư duy khác.
Nếu chỉ nhớ mã, chúng ta đang truy xuất một đáp án đã từng được học hoặc từng sử dụng.
Nhưng khi phải giải thích “vì sao”, người học bắt đầu phải liên hệ đến kiến thức về sản phẩm, đặc điểm của tình huống, mục tiêu sử dụng và nguyên tắc đã được đào tạo.
Đây chính là khoảng cách giữa:
NHỚ ĐÁP ÁN
và
HIỂU CĂN CỨ CỦA ĐÁP ÁN.
Đây mới là lúc sự khác biệt trở nên rõ ràng.
Nếu mọi khách hàng, mọi tình huống và mọi nội dung thực hành đều giống hệt ví dụ từng được học, trí nhớ có thể giải quyết được rất nhiều việc.
Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng như vậy.
Có những tình huống quen thuộc.
Có những tình huống có một vài điểm khác.
Có những trường hợp khiến người thực hành phải dừng lại, xem xét và đối chiếu kiến thức trước khi quyết định.
Nếu kiến thức chỉ tồn tại dưới dạng:
A → nhớ đến một sản phẩm.
B → nhớ đến một sản phẩm khác.
thì khi xuất hiện tình huống nằm giữa A và B, người sử dụng rất dễ lúng túng hoặc lựa chọn theo thói quen.
Ngược lại, khi hiểu nguyên tắc, người học biết rằng có những lúc mình cần tra cứu, đối chiếu hoặc hỏi lại, thay vì tự tin đưa ra quyết định chỉ vì “trước đây tôi vẫn làm như thế”.
Biết khi nào cần kiểm tra lại kiến thức cũng là một năng lực nghề nghiệp.
Một người làm nghề nhiều năm có thể tích lũy rất nhiều kinh nghiệm thực tế.
Quyển 7 không phủ nhận giá trị ấy.
Ngược lại, kiến thức được hệ thống hóa giúp chúng ta có cơ sở để soi lại kinh nghiệm.
Có kinh nghiệm phù hợp với nguyên tắc và cần tiếp tục phát huy.
Có thói quen hình thành từ cách truyền đạt trước đây nhưng nay cần được hiểu đầy đủ hơn.
Cũng có những điều một người đã làm nhiều lần nhưng không có nghĩa tự động trở thành chuẩn để truyền lại cho người khác.
Đây là điểm đặc biệt quan trọng đối với Giáo viên DDS.
Bởi khi một kinh nghiệm cá nhân được đưa lên lớp, nó không còn ảnh hưởng đến một người.
Nó có thể tiếp tục được truyền từ học viên này sang học viên khác.
Vì vậy:
Kinh nghiệm giúp nghề phong phú.
Kiến thức và chuẩn chung giúp kinh nghiệm đi đúng hướng.
Có một cách học rất nhanh:
Gặp vấn đề nào thì ghi nhớ sản phẩm tương ứng với vấn đề đó.
Cách này có thể thuận tiện ở giai đoạn đầu, nhưng nếu trở thành cách học duy nhất, người học rất dễ biến kiến thức Dầu – Cao – Trà thành một bảng tra cứu máy móc.
Trong khi đó, một sản phẩm không nên được hiểu chỉ bằng một dòng:
“Dùng cho…”
Người học còn cần hiểu vị trí, đặc điểm và nguyên tắc ứng dụng của nó trong hệ thống kiến thức được đào tạo.
Chính vì vậy, truyền thông về Quyển 7 cũng không nên công khai những bảng kiểu:
“Trường hợp X → dùng sản phẩm Y.”
Một bảng như vậy có thể rất dễ đọc và rất dễ chia sẻ.
Nhưng nó cũng dễ khiến người chưa được học tưởng rằng chỉ cần lưu lại bảng là có thể sử dụng sản phẩm.
Đó không phải mục tiêu của một hệ thống đào tạo nghề.
Điều này nghe có vẻ trái với suy nghĩ thông thường.
Nhưng hãy thử đặt mình vào vị trí khách hàng.
Nếu khách hàng hỏi:
“Vì sao anh/chị lại lựa chọn sản phẩm này?”
Một câu trả lời chỉ dựa trên:
“Tôi vẫn thường dùng như vậy.”
sẽ rất khác với một người có thể tư vấn dựa trên kiến thức đã được đào tạo và biết rõ giới hạn những gì mình có thể khẳng định.
Khách hàng ngày càng có nhu cầu được biết mình đang sử dụng gì.
Vì vậy, năng lực của người làm nghề không chỉ thể hiện ở thao tác.
Nó còn thể hiện ở khả năng hiểu điều mình làm và tư vấn một cách có trách nhiệm.
Kỹ thuật viên cần hiểu để thực hành.
Giáo viên cần hiểu để còn giải thích cho người khác hiểu.
Nếu người dạy chỉ truyền cho học viên:
“Cứ nhớ mã này dùng trong trường hợp này.”
thì học viên rất dễ tiếp tục học theo trí nhớ.
Nhưng nếu Giáo viên giúp học viên hiểu logic và nguyên tắc, người học có cơ hội hình thành tư duy nghề nghiệp.
Đây cũng là lý do kiến thức sản phẩm có mối liên hệ trực tiếp với quá trình đào tạo và chuẩn hóa đội ngũ Giáo viên DDS.
Người dạy không chỉ cần biết đáp án.
Người dạy cần hiểu vì sao đáp án đó đúng trong phạm vi kiến thức được đào tạo.
Có thể hình dung quá trình học kiến thức Dầu – Cao – Trà theo ba bước:
THUỘC
Biết tên, mã và những kiến thức cơ bản.
↓
HIỂU
Biết vai trò, nguyên tắc và căn cứ của việc sử dụng.
↓
VẬN DỤNG
Biết đặt kiến thức vào đúng bối cảnh thực hành và biết khi nào cần tra cứu, đối chiếu hoặc xin hướng dẫn thêm.
Ba bước này không loại trừ nhau.
Không thể nói “hiểu” nên không cần nhớ.
Nhưng cũng không thể vì nhớ rất tốt mà cho rằng mình đã hiểu đầy đủ.
Trí nhớ giúp chúng ta gọi đúng tên kiến thức.
Hiểu biết giúp chúng ta biết phải làm gì với kiến thức ấy.
Nếu mục tiêu chỉ là nhớ mã sản phẩm, chúng ta không cần một giáo trình chuyên sâu.
Một danh sách cũng có thể làm được điều đó.
Giá trị của Giáo trình DDS – Điện sinh học Quyển 7 – Hệ 1 nằm ở mục tiêu lớn hơn: từng bước hệ thống hóa kiến thức về Dầu – Cao – Trà để người học có cơ sở học – hiểu – đối chiếu – vận dụng trong phạm vi được đào tạo.
Và có lẽ mỗi người làm DDS đều có thể tự kiểm tra mình bằng một câu hỏi rất đơn giản:
Với những sản phẩm mình đang sử dụng thường xuyên nhất, mình chỉ nhớ cách dùng hay thực sự giải thích được căn cứ của việc sử dụng?
Nếu câu hỏi ấy khiến chúng ta phải suy nghĩ, đó không phải điều đáng ngại.
Đó chính là điểm bắt đầu của việc học sâu hơn.
Bởi nghề nghiệp không dừng ở chỗ:
“Tôi đã làm như vậy rất nhiều lần.”
Mà cần tiến tới:
“Tôi hiểu vì sao mình làm như vậy.”
Và từ câu chuyện của từng cá nhân, chúng ta sẽ đi đến một vấn đề lớn hơn trong bài tiếp theo:
Làm thế nào để những kinh nghiệm quý báu được hệ thống hóa thành kiến thức có thể học, hiểu và truyền lại thống nhất trong toàn hệ thống DDS?
