Dạy lâu năm là một giá trị, nhưng thời gian đứng lớp không tự động bảo đảm rằng cách dạy hôm nay vẫn còn đúng chuẩn. Chuẩn hóa lại không phủ nhận kinh nghiệm; nó giúp kinh nghiệm được đặt đúng trong một hệ thống chung và tiếp tục có giá trị với thế hệ người học sau.
BẠN ĐỌC HỎI – CẨM NANG TRẢ LỜI
Một giảng viên DDS chia sẻ rằng mình đã đứng lớp nhiều năm, đã đào tạo nhiều khóa học viên, đã có rất nhiều kinh nghiệm thực tế và cũng đã được công nhận trong hệ thống. Vì vậy, khi nghe nói đến việc chuẩn hóa lại, dự giờ, đánh giá lại hoặc học lại một số nội dung, trong lòng xuất hiện một câu hỏi rất tự nhiên: “Tôi đã dạy bao nhiêu năm rồi, tại sao vẫn phải chuẩn hóa lại? Việc này có phải là không còn tin vào kinh nghiệm của tôi hay không?”
Đây là một câu hỏi rất đáng được trả lời thẳng thắn, bởi nếu người giảng viên hiểu sai ý nghĩa của chuẩn hóa, họ rất dễ cảm thấy mình đang bị kiểm tra lại để tìm lỗi. Nhưng Cẩm nang Hành động DDS nhìn vấn đề theo một hướng hoàn toàn khác: được trở thành giảng viên là một sự ghi nhận, còn giữ được chất lượng của người giảng viên mới là một hành trình. Sau 5 năm, 10 năm, hệ thống vẫn cần học lại, đối chiếu, cập nhật và điều chỉnh, bởi chuẩn không chỉ tồn tại trên giấy mà sống trong chính người đang đứng lớp. Nếu người dạy lệch, chuẩn sẽ lệch; nếu người dạy ngừng học, hệ thống đào tạo sẽ dần cũ đi; nếu người dạy tiếp tục trưởng thành, toàn bộ người học phía sau cũng được hưởng lợi.
Có lẽ điểm đầu tiên cần làm rõ là: chuẩn hóa lại không có nghĩa phủ nhận những gì một giảng viên đã làm được. Ngược lại, một người đã đứng lớp nhiều năm thường có rất nhiều giá trị mà người mới chưa có: kinh nghiệm xử lý lớp, trải nghiệm thực tế, khả năng đọc tình huống, vốn ví dụ phong phú, khả năng kết nối học viên và sự hiểu biết về những khó khăn mà người học thường gặp. Những giá trị ấy rất đáng trân trọng.
Nhưng kinh nghiệm và chuẩn không phải là một.
Kinh nghiệm được hình thành qua thời gian. Chuẩn là điểm chung để toàn hệ thống cùng đi về một hướng.
Một giảng viên có thể làm theo một cách trong nhiều năm và thấy cách đó hiệu quả. Nhưng nếu giáo trình hiện hành đã được cập nhật, quy trình đã được thống nhất lại hoặc tiêu chí đánh giá đã thay đổi, người dạy vẫn cần đối chiếu với chuẩn đang có hiệu lực. Cẩm nang nêu rất rõ rằng kinh nghiệm cá nhân có thể được ghi nhận, đề xuất và nghiên cứu, nhưng không tự động thay thế giáo trình. Người dạy có quyền đề xuất cải tiến, nhưng không có quyền tự biến đề xuất của mình thành chuẩn chung.
Điều này đặc biệt quan trọng trong một hệ thống đào tạo có nhiều giảng viên. Nếu mỗi người đều nghĩ “tôi làm lâu rồi nên tôi dạy theo cách của tôi”, thì sau một thời gian cùng một bài có thể xuất hiện nhiều phiên bản. Học viên học ở nơi này được hướng dẫn một cách, sang nơi khác lại nghe một cách khác. Lúc ấy, chính kinh nghiệm quý của từng người lại vô tình tạo ra sự thiếu thống nhất.
Chuẩn hóa không nhằm làm cho tất cả giảng viên nói giống hệt nhau, dùng cùng một câu chữ hay mất đi phong cách riêng. Một người có thể giải thích bằng sơ đồ, người khác dùng tình huống, người khác tổ chức thực hành nhiều hơn; điều đó hoàn toàn có thể phù hợp miễn là mục tiêu giống nhau, nội dung chuẩn giống nhau, thực hành đúng và tiêu chí đánh giá thống nhất. Nói cách khác, có thể linh hoạt phương pháp nhưng phải thống nhất đầu ra.
Vì vậy, chuẩn hóa không lấy đi bản sắc của người thầy. Nó giữ cho bản sắc ấy không làm lệch chuẩn chung.
Có một lý do khác khiến giảng viên lâu năm vẫn cần được chuẩn hóa: kỹ năng nếu không duy trì cũng có thể giảm. Một người đứng lớp rất nhiều nhưng ít còn trực tiếp thực hành, sau thời gian dài có thể thao tác không còn tự nhiên như trước hoặc việc làm mẫu không còn đúng như mình tưởng. Cẩm nang nêu rõ tình huống này và nhấn mạnh rằng người dạy kỹ năng phải duy trì chính kỹ năng mình đang dạy; khi cần phải trở lại thực hành, tham gia chuẩn hóa, được quan sát và sửa lại những điểm chưa phù hợp.
Đây là điều rất dễ xảy ra mà chính người dạy đôi khi khó nhận ra. Một thói quen nhỏ hình thành qua nhiều năm có thể trở thành “cách của mình”. Vì đã làm quá quen, người giảng viên không còn cảm thấy đó là một điểm khác với chuẩn. Chỉ khi có người dự giờ, có đối chiếu giáo trình hoặc có một quá trình đánh giá lại, sự khác biệt mới được nhìn thấy.
Vì vậy, được dự giờ không phải là bị nghi ngờ.
Được góp ý không phải là bị hạ thấp.
Được kiểm tra lại không có nghĩa những năm đứng lớp trước đây không còn giá trị.
Đó là một phần của nghề đào tạo.
Cẩm nang Hành động DDS đưa ra một thông điệp rất đáng nhớ: đừng nói “tôi đã dạy nhiều năm nên tôi đã đủ”, hãy hỏi “hôm nay tôi có còn đang dạy đúng chuẩn không?”. Đừng sợ người khác dự giờ, đừng ngại được góp ý và đừng coi việc học lại là giảm giá trị của mình, bởi không ai đứng cao hơn việc học.
Có thể một giảng viên sẽ hỏi: “Nếu tôi đã từng đạt chuẩn rồi, tại sao còn phải đánh giá lại?” Câu trả lời nằm ở chính bản chất của năng lực. Một người đạt hôm nay không có nghĩa năng lực ấy tự động tồn tại mãi mãi nếu không tiếp tục thực hành, cập nhật và rèn luyện. Cẩm nang xác định rất rõ rằng “đạt” không có nghĩa học xong mãi mãi. Một người đã đạt vẫn cần thực hành, cập nhật, chuẩn hóa lại và kiểm tra khi tiêu chuẩn thay đổi hoặc khi vai trò tăng lên. Chứng nhận tại một thời điểm không thay thế cho quá trình học tập suốt đời.
Điều này đúng không chỉ với giảng viên. Kỹ thuật viên khi phát triển lên vai trò cao hơn cần một mức năng lực khác. Đại lý lên Trưởng chi nhánh cần thêm khả năng quản lý con người. Người phát triển thành giảng viên lại cần thêm năng lực đào tạo. Cấp độ trách nhiệm thay đổi thì chuẩn năng lực cũng phải thay đổi theo.
Một tờ chứng nhận ghi nhận một giai đoạn. Nhưng năng lực thật phải tiếp tục sống trong công việc mỗi ngày.
Cẩm nang cũng phân biệt rất rõ việc đánh giá giảng viên không thể chỉ nhìn vào chuyên môn. Một giảng viên cần được xem xét cả việc có dạy đúng giáo trình không, có làm mẫu chuẩn không, có cho học viên thực hành không, có sửa lỗi đúng không, có đánh giá công bằng không, có quản lý lớp được không và có giữ đạo đức nghề nghiệp không. Người đào tạo phải được đánh giá ở cả năng lực chuyên môn và năng lực đào tạo.
Đây là một điểm rất quan trọng. Một người có thể làm chuyên môn rất tốt nhưng cách dạy chưa tốt. Một người có thể nói rất hay nhưng học viên chưa thực hành đủ. Một người có thể được học viên rất yêu quý nhưng lại dễ dãi khi đánh giá. Một người có thể có kiến thức sâu nhưng sửa lỗi quá nặng khiến học viên ngại hỏi. Tất cả những điều đó đều có thể là điểm cần chuẩn hóa.
Cẩm nang mô tả rất cụ thể một tình huống: giảng viên rất giỏi nhưng học viên ngại hỏi vì người dạy nói mạnh, sửa lỗi nặng hoặc hay so sánh. Kết quả là học viên sợ, giấu lỗi và không dám hỏi. Đây vẫn là một điểm cần chuẩn hóa, bởi hiệu quả đào tạo không chỉ nằm ở kiến thức của giảng viên mà còn ở khả năng giúp người học dám học, dám làm, dám sai và sửa được sai.
Điều này cho thấy chuẩn hóa không chỉ hỏi “người thầy biết bao nhiêu?”, mà còn hỏi “người học nhận được gì từ cách người thầy truyền đạt?”.
Một giảng viên khác có thể rất gần gũi, lớp học vui, ai cũng thích và tỷ lệ học viên được đánh giá đạt rất cao. Nhưng khi kiểm tra chéo, năng lực thực tế không tương xứng. Khi đó, điều cần điều chỉnh không phải là giảm sự thân thiện mà là tăng tính minh bạch, tiêu chí và trách nhiệm trong đánh giá. Học viên yêu quý giảng viên là điều tốt, nhưng người học càng phải tin rằng đánh giá của giảng viên là đáng tin cậy.
Như vậy, chuẩn hóa không chỉ sửa những điểm yếu rõ ràng. Nó còn giúp người giảng viên nhìn lại cả những điều tưởng như mình đang làm rất tốt nhưng có thể chưa tạo ra kết quả đúng.
Một điều nữa rất dễ khiến người lâu năm ngại chuẩn hóa là tâm lý: “Tôi đã từng đào tạo rất nhiều người, bây giờ để một người khác dự giờ rồi góp ý cho tôi thì có phù hợp không?” Nhưng nếu nhìn ở góc độ nghề nghiệp, dự giờ không nên được hiểu là một người đi bắt lỗi một người khác. Cẩm nang xây dựng cả phiếu dự giờ với nguyên tắc rất rõ: dự giờ để phát triển giảng viên, không phải để tạo tâm lý bắt lỗi.
Khi một người được quan sát từ bên ngoài, họ có thể nhìn thấy những điểm mà chính mình không còn nhận ra vì đã quá quen với cách dạy của mình. Một người dự giờ tốt không chỉ chỉ ra lỗi, mà còn ghi nhận điểm mạnh, xác định một điểm ưu tiên cần sửa và cùng hướng tới cải thiện.
Đây là văn hóa học tập giữa những người thầy.
Người mới học từ người đi trước. Người đi trước cũng có thể học từ đồng nghiệp. Giảng viên học từ phản hồi của học viên. Hệ thống học từ những lỗi lặp lại trong nhiều lớp. Khi vòng học tập ấy tiếp tục vận hành, chất lượng mới có thể được nâng lên.
Cẩm nang cũng đưa ra một thang rất đáng suy nghĩ về việc duy trì chuẩn giảng viên. Có người ở mức “đã từng đạt” nhưng ít cập nhật. Có người vẫn đứng lớp và duy trì cơ bản. Có người chủ động tự học, dự giờ, sửa phương pháp và cập nhật giáo trình. Cao hơn nữa là người không chỉ giữ chuẩn cá nhân mà còn hỗ trợ giảng viên khác, phát hiện vấn đề đào tạo, đề xuất cải tiến và phát triển thế hệ giảng viên tiếp theo.
Nhìn theo cách này, “tôi đã từng đạt” mới chỉ là một mốc trong lịch sử.
Câu hỏi quan trọng là hôm nay mình đang ở đâu.
Một giảng viên đã dạy 10 năm nhưng ngừng cập nhật có thể đang đứng ở một trạng thái khác với một giảng viên dạy 3 năm nhưng thường xuyên học, thực hành, dự giờ và sửa mình. Số năm rất đáng tôn trọng, nhưng số năm không tự động thay thế chất lượng hiện tại.
Điều này không hạ thấp kinh nghiệm. Ngược lại, chuẩn hóa giúp kinh nghiệm trở nên đáng tin cậy hơn.
Khi kinh nghiệm cá nhân được đặt trên nền của giáo trình chuẩn, phương pháp đào tạo chuẩn và tiêu chí đánh giá rõ ràng, người giảng viên có thể phát huy kinh nghiệm của mình mạnh hơn rất nhiều. Những câu chuyện thực tế trở thành minh họa quý. Những lỗi từng gặp trở thành bài học. Những năm tháng đứng lớp trở thành kho dữ liệu giúp người học đi nhanh hơn.
Chuẩn hóa không lấy mất kinh nghiệm.
Chuẩn hóa giúp kinh nghiệm được đặt đúng vị trí.
Có một điều nữa rất quan trọng: khi người giảng viên sẵn sàng được chuẩn hóa lại, chính thái độ đó trở thành một bài học cho học viên. Nếu người thầy nói với học viên rằng phải học tập suốt đời nhưng bản thân lại nghĩ “tôi dạy lâu rồi, tôi không cần học nữa”, thông điệp và hành động sẽ không còn thống nhất.
Ngược lại, khi học viên nhìn thấy một người thầy nhiều năm kinh nghiệm vẫn đi học, vẫn mở giáo trình, vẫn chấp nhận được góp ý và vẫn sửa những điểm chưa chuẩn, họ sẽ hiểu sâu hơn thế nào là văn hóa học tập.
Người thầy không chỉ dạy bằng lời.
Người thầy dạy bằng cách mình tiếp tục học.
BA CÂU HỎI DÀNH CHO NGƯỜI GIẢNG VIÊN LÂU NĂM
Thứ nhất: Tôi đang dựa vào câu “tôi đã dạy nhiều năm” hay tôi vẫn thường xuyên kiểm tra xem những gì mình đang dạy có còn đúng với giáo trình và chuẩn hiện hành không?
Thứ hai: Khi có người dự giờ hoặc góp ý, phản ứng đầu tiên của tôi là muốn bảo vệ cách làm cũ hay muốn biết mình còn điểm nào có thể làm tốt hơn?
Thứ ba: Nếu học viên của tôi nhìn vào cách tôi học tập hôm nay, họ có nhìn thấy ở người thầy tinh thần học tập suốt đời mà tôi đang yêu cầu ở họ hay không?
Ba câu hỏi này không nhằm phủ nhận quá khứ. Nó giúp một người có nhiều kinh nghiệm bảo vệ giá trị của chính kinh nghiệm ấy trong tương lai.
LỜI NHẮN GỬI NGƯỜI ĐÃ ĐỨNG LỚP NHIỀU NĂM
Nếu bạn đã dạy DDS nhiều năm, đó là một tài sản rất quý. Trong những năm ấy có công sức, kinh nghiệm, những lớp học, những học viên trưởng thành và rất nhiều bài học mà không thể có được chỉ bằng việc đọc giáo trình.
Hãy trân trọng điều đó.
Nhưng cũng chính vì bạn đã đi lâu, những điều bạn truyền lại có ảnh hưởng đến rất nhiều người phía sau. Một sai lệch nhỏ của người mới có thể ảnh hưởng một vài người. Một sai lệch nhỏ ở người đứng lớp lâu năm có thể được nhân lên qua rất nhiều thế hệ học viên.
Vì vậy, người có kinh nghiệm càng lớn thì trách nhiệm với việc tự kiểm tra mình càng lớn.
Đừng xem việc học lại là quay về điểm xuất phát.
Bạn không quay về số 0.
Bạn đang mang toàn bộ kinh nghiệm của mình trở lại đối chiếu với chuẩn hiện tại để xem điều gì nên giữ, điều gì cần cập nhật và điều gì có thể làm tốt hơn.
Đừng nghĩ dự giờ là người khác đến đánh giá giá trị của mình.
Hãy coi đó là thêm một đôi mắt giúp mình nhìn thấy lớp học.
Đừng nghĩ được góp ý nghĩa là mình yếu.
Một người giảng viên mạnh không phải là người không còn gì để sửa. Một người giảng viên mạnh là người đủ vững để tiếp tục sửa mình.
Và đừng nói: “Tôi đã dạy nhiều năm nên tôi đã đủ.”
Hãy giữ một câu hỏi khác:
“HÔM NAY TÔI CÓ CÒN ĐANG DẠY ĐÚNG, DẠY TỐT VÀ TẠO RA NGƯỜI HỌC CÓ NĂNG LỰC HƠN KHÔNG?”
Đó mới là câu hỏi giữ cho một người thầy luôn còn giá trị.
CẨM NANG HÀNH ĐỘNG DDS – CHUẨN HÓA KHÔNG PHẢI ĐỂ XÓA KINH NGHIỆM, MÀ ĐỂ KINH NGHIỆM TIẾP TỤC ĐÚNG VÀ CÓ GIÁ TRỊ
Trong thực tế đào tạo DDS, việc một người từng được công nhận là giảng viên không có nghĩa quá trình phát triển đã kết thúc. Giáo trình có thể được cập nhật, kỹ năng cần được duy trì, phương pháp dạy có thể cần điều chỉnh và chính những phản hồi từ người học cũng có thể cho thấy điểm cần cải tiến. Vì vậy, Cẩm nang Hành động DDS – Từ Hiến chương đến Thực tiễn dành riêng những nội dung cho việc duy trì chuẩn, tự đánh giá, dự giờ, chuẩn hóa lại và phát triển giảng viên theo thời gian.
Cẩm nang xác định rất rõ rằng một người đã đạt vẫn cần thực hành, cập nhật và được chuẩn hóa lại khi cần; giảng viên phải được nhìn ở cả năng lực chuyên môn và năng lực đào tạo; chuẩn hóa không làm giảm giá trị của kinh nghiệm mà giúp kinh nghiệm được đặt đúng trong một hệ thống chung.
Bài truyền thông hôm nay chỉ mở ra câu hỏi: “Tôi đã dạy nhiều năm, tại sao vẫn cần được chuẩn hóa lại?” Phần công cụ tự đánh giá giảng viên, checklist duy trì chuẩn, tiêu chí dự giờ, cách nhận diện điểm cần học lại và con đường từ người dạy đến người góp phần xây chất lượng đào tạo vẫn được giữ trong Cẩm nang để mỗi giảng viên có thể tự soi lại chính hành trình nghề nghiệp của mình.
Nếu hôm nay bạn đã đứng lớp 5 năm, 10 năm hoặc lâu hơn nữa, hãy tự hào về hành trình ấy. Nhưng đừng để số năm trở thành lý do để dừng học.
Bởi người thầy tốt của ngày hôm qua chưa chắc tự động là người thầy tốt của ngày mai.
Muốn tiếp tục là người thầy tốt của ngày mai, chúng ta vẫn phải:
HỌC LẠI – SOI LẠI – SỬA LẠI – RỒI LÀM TỐT HƠN.
CẨM NANG HÀNH ĐỘNG DDS – ĐƯỢC TRỞ THÀNH GIẢNG VIÊN LÀ MỘT SỰ GHI NHẬN. GIỮ ĐƯỢC CHẤT LƯỢNG CỦA NGƯỜI GIẢNG VIÊN MỚI LÀ MỘT HÀNH TRÌNH.
CẨM NANG HÀNH ĐỘNG DDS – ĐỌC KHI CẦN, TRA KHI VƯỚNG, DÙNG ĐỂ HÀNH ĐỘNG.
