Kinh nghiệm là tài sản của một nghề
Không có nghề thực hành nào phát triển mà thiếu kinh nghiệm.
Trong DDS cũng vậy.
Qua quá trình học tập và làm nghề, người đi trước tích lũy những điều mình đã được đào tạo, những tình huống từng gặp và những bài học rút ra từ thực tế.
Sau đó, những hiểu biết ấy tiếp tục được truyền cho người đi sau.
Có khi qua một buổi học.
Có khi qua một lần hướng dẫn trực tiếp.
Có khi chỉ bằng một câu nhắc rất ngắn của Giáo viên hoặc người có kinh nghiệm.
Chính quá trình đó góp phần tạo nên vốn tri thức thực tế của cộng đồng DDS.
Vì vậy, hệ thống hóa kiến thức không phải để phủ nhận kinh nghiệm.
Ngược lại, đó là cách để những kinh nghiệm có giá trị không bị thất lạc và có cơ sở để được nhìn nhận trong một hệ thống chung.
Nhưng truyền từ người này sang người khác có một giới hạn
Hãy hình dung một kiến thức được truyền qua nhiều người:
Người thứ nhất giải thích đầy đủ.
Người thứ hai nhớ phần quan trọng nhất.
Người thứ ba tiếp nhận rồi diễn đạt lại theo cách của mình.
Đến người thứ tư, có thể nội dung cốt lõi vẫn còn, nhưng một số điều kiện, nguyên tắc hoặc bối cảnh ban đầu đã không còn đầy đủ.
Không nhất thiết ai làm sai.
Đó đơn giản là giới hạn tự nhiên của việc truyền đạt chủ yếu bằng trí nhớ và kinh nghiệm cá nhân.
Một hệ thống còn nhỏ có thể chưa thấy rõ vấn đề này.
Nhưng khi DDS có thêm học viên, kỹ thuật viên, Giáo viên, Đại lý và các Trung tâm/Chi nhánh ở nhiều nơi, yêu cầu về một nền kiến thức chung ngày càng trở nên quan trọng.
Cùng một sản phẩm, không nên có quá nhiều “phiên bản kiến thức”
Một trong những nguy cơ của kiến thức truyền miệng là:
Cùng một vấn đề nhưng mỗi nơi có thể nhớ một cách.
Người này nói mình được hướng dẫn như vậy.
Người khác lại nhớ khác.
Một người dựa vào kinh nghiệm nhiều năm.
Người khác dựa vào điều vừa được nghe từ một người đi trước.
Nếu không có nguồn kiến thức để đối chiếu, câu hỏi rất khó giải quyết:
Đâu là kiến thức chính thức?
Đối với Dầu – Cao – Trà, vấn đề này càng cần được quan tâm bởi kiến thức sản phẩm có liên quan đến hoạt động thực hành, tư vấn và quyền lợi của khách hàng.
Không thể để một nội dung quan trọng chỉ phụ thuộc vào câu:
“Tôi nhớ trước đây được dạy như thế.”
Cần có một bước tiến xa hơn:
“Chúng ta hãy đối chiếu lại nguồn kiến thức chính thức.”
Giáo trình tạo ra một điểm tham chiếu chung
Đó là một trong những giá trị quan trọng của Giáo trình DDS – Điện sinh học Quyển 7 – Hệ 1.
Giáo trình không thể thay thế Giáo viên.
Giáo trình cũng không thay thế quá trình thực hành.
Nhưng giáo trình tạo ra một điểm tham chiếu chung.
Khi học viên cần ôn lại, có nguồn để đọc.
Khi kỹ thuật viên không chắc một kiến thức, có căn cứ để đối chiếu.
Khi Giáo viên chuẩn bị giảng dạy, có tài liệu thống nhất để bám vào.
Khi xuất hiện những cách hiểu khác nhau, chúng ta có cơ sở để quay về kiểm tra thay vì tranh luận hoàn toàn bằng trí nhớ.
Đó chính là giá trị của việc biến kiến thức rời rạc thành tri thức được hệ thống hóa.
Chuẩn hóa không có nghĩa biến mọi người thành giống nhau
Đây là một điểm rất quan trọng.
Chuẩn hóa kiến thức không có nghĩa mọi kỹ thuật viên phải nói giống nhau từng câu.
Cũng không có nghĩa kinh nghiệm cá nhân không còn giá trị.
Mỗi người vẫn có trải nghiệm, cách giải thích và năng lực thực hành riêng.
Điều cần thống nhất là nền tảng kiến thức và những nguyên tắc cốt lõi.
Có thể hình dung đơn giản:
Chuẩn chung là đường ray.
Kinh nghiệm là khả năng vận hành trên đường ray đó.
Kinh nghiệm càng phong phú càng tốt, miễn là không khiến người làm nghề rời khỏi những nguyên tắc cần được tôn trọng.
Hệ thống hóa cũng giúp nhận ra điều gì cần được sửa
Có một lợi ích khác đôi khi ít được nhắc tới.
Khi kiến thức chỉ nằm trong trí nhớ của từng người, rất khó nhìn thấy toàn bộ.
Nhưng khi được tập hợp thành hệ thống, chúng ta bắt đầu có thể so sánh, rà soát và phát hiện:
Điều gì đang trùng lặp?
Điều gì chưa rõ?
Điều gì chỉ là thói quen?
Điều gì cần thống nhất lại?
Và điều gì cần được cập nhật khi hệ thống tri thức phát triển?
Như vậy, giáo trình không chỉ có chức năng lưu giữ kiến thức.
Nó còn tạo điều kiện để kiến thức tiếp tục được rà soát và phát triển có tổ chức.
Người làm lâu năm càng cần một nguồn để đối chiếu
Có một suy nghĩ khá phổ biến:
“Tôi làm nhiều năm rồi nên không cần học lại.”
Nhưng chính người có nhiều kinh nghiệm lại có thể nhận được giá trị rất lớn từ một hệ thống kiến thức được chuẩn hóa.
Bởi họ có đủ trải nghiệm thực tế để so sánh:
Điều mình đang làm có điểm nào trùng với chuẩn?
Có điều gì trước đây mình chỉ làm theo thói quen nhưng nay đã hiểu được căn cứ?
Có kiến thức nào mình cần cập nhật?
Có kinh nghiệm nào rất tốt và phù hợp để tiếp tục phát huy?
Học lại trong trường hợp này không có nghĩa quay về con số không.
Đó là lấy kinh nghiệm đã có để đối chiếu với hệ thống kiến thức mới được chuẩn hóa.
Với Giáo viên DDS, ý nghĩa còn lớn hơn
Một kỹ thuật viên sử dụng kiến thức cho công việc của mình.
Một Giáo viên DDS còn truyền kiến thức ấy cho nhiều người khác.
Vì vậy, nếu mỗi Giáo viên sử dụng một “phiên bản kiến thức” khác nhau, sự khác biệt sẽ tiếp tục nhân lên qua từng lớp học.
Giáo trình tạo ra nền tảng để Giáo viên có thể:
Dạy từ một nguồn chung – giải thích bằng năng lực của mình – nhưng không làm thay đổi những nguyên tắc cốt lõi.
Đây chính là một phần quan trọng của quá trình chuyên nghiệp hóa đào tạo DDS.
Từ “người này nói” đến “hệ thống quy định”
Một hệ thống nghề nghiệp trưởng thành cần từng bước chuyển từ:
“Tôi nghe người này nói…”
sang:
“Tài liệu chính thức xác định…”
Từ:
“Trước giờ tôi vẫn làm như vậy…”
sang:
“Tôi đã đối chiếu và hiểu căn cứ của cách làm này.”
Và từ:
“Mỗi nơi một cách…”
sang:
“Chúng ta có một nền kiến thức chung để cùng thực hành và tiếp tục phát triển.”
Đó không chỉ là thay đổi cách học.
Đó là dấu hiệu của một hệ thống đang trưởng thành.
Quyển 7 lưu giữ kiến thức, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là con người
Một cuốn giáo trình nằm trên giá sách không tự tạo ra giá trị.
Giá trị chỉ xuất hiện khi con người sử dụng nó để học, kiểm tra lại điều mình biết, sửa điều chưa đúng và nâng cao năng lực nghề nghiệp.
Vì vậy, bước chuyển quan trọng nhất không phải:
Từ không có sách → có sách.
Mà là:
Từ kiến thức phân tán
→ kiến thức được hệ thống hóa
→ kiến thức được học đúng
→ kiến thức được vận dụng có trách nhiệm.
Đó là một trong những lý do Giáo trình DDS – Điện sinh học Quyển 7 – Hệ 1: Kiến thức và ứng dụng Dầu – Cao – Trà DDS được xây dựng.
Và khi đã có một nền kiến thức chung, chúng ta sẽ bước sang câu hỏi tiếp theo:
Biết đúng rồi, nhưng sử dụng chưa đủ thì sao?
Bởi trong nghề nghiệp, “đúng sản phẩm” chưa chắc đã đồng nghĩa với “đúng cách sử dụng”.
