Khi còn là người trực tiếp làm nghề, mỗi người trước hết chịu trách nhiệm về kiến thức, kỹ năng và công việc của chính mình. Nhưng từ khi đứng trước học viên với vai trò Giáo viên DDS, những gì người thầy nói, làm và hướng dẫn có thể tiếp tục đi theo người học trong suốt quá trình hành nghề. Vì vậy, trở thành người truyền nghề không chỉ là thay đổi vị trí đứng trong lớp – mà là một bước chuyển về trách nhiệm.
Một Kỹ thuật viên DDS có thể dành nhiều năm để học, thực hành và tích lũy kinh nghiệm.
Kiến thức ấy trước hết giúp chính mình làm nghề.
Nhưng khi trở thành Giáo viên DDS, điều đó thay đổi.
Một lời giải thích của người thầy có thể được nhiều học viên ghi nhớ.
Một thao tác làm mẫu có thể trở thành cách học viên thực hiện sau này.
Một nguyên tắc được nhấn mạnh đúng lúc có thể trở thành thói quen nghề nghiệp.
Và ngược lại, một nội dung chưa được kiểm tra kỹ, một cách hướng dẫn thiếu chính xác hay một thói quen cá nhân được truyền đạt như kiến thức chính thức cũng có thể tiếp tục đi theo người học.
Bởi vậy, từ lúc đứng trước học viên, câu hỏi không còn chỉ là:
“Tôi có biết và làm đúng không?”
Mà còn phải là:
“Điều tôi đang truyền đạt sẽ giúp người học hiểu và làm như thế nào?”
Đó là một thay đổi rất lớn về vai trò.
Nếu nhiệm vụ của Giáo viên chỉ là nói lại những điều đã biết, thì một cuốn giáo trình đầy đủ có lẽ đã đủ để thay thế người thầy.
Nhưng dạy học không diễn ra như vậy.
Người học có thể đọc một nội dung nhưng chưa hiểu.
Có thể hiểu nhưng chưa biết vận dụng.
Có thể nhìn Giáo viên thực hiện nhưng khi tự làm lại vẫn lúng túng.
Có thể làm được khi có người nhắc nhưng chưa thể thực hiện độc lập.
Chính trong những khoảng cách ấy, vai trò của người Giáo viên xuất hiện.
Người thầy phải biết tổ chức việc học, quan sát người học đang ở đâu, nhận ra điểm họ chưa hiểu, hướng dẫn khi họ chưa làm được, phản hồi khi xuất hiện lỗi và tạo cơ hội để họ tiếp tục rèn luyện.
Vì thế, người Giáo viên DDS không chỉ là người có kiến thức.
Người Giáo viên còn là:
NGƯỜI THẦY – NGƯỜI HƯỚNG DẪN – NGƯỜI TRUYỀN NGHỀ – NGƯỜI ĐỒNG HÀNH.
Vị trí người thầy luôn mang theo một sự tôn trọng nhất định.
Nhưng sự tôn trọng bền vững không chỉ đến từ danh xưng “Giáo viên”.
Nó được hình thành từ những điều rất cụ thể:
người thầy có chuẩn bị trước khi dạy hay không;
có sử dụng đúng nguồn kiến thức hay không;
có kiên nhẫn khi học viên chưa hiểu hay không;
có quan sát khi học viên thực hành hay không;
có công bằng khi nhận xét và đánh giá hay không;
và có sẵn sàng tiếp tục học khi chính mình còn điểm chưa vững hay không.
Bởi vậy, niềm tự hào của người Giáo viên DDS cần đi cùng một nguyên tắc:
CÀNG ĐƯỢC TÔN TRỌNG – CÀNG PHẢI CÓ TRÁCH NHIỆM VỚI CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO.
Tự hào về vai trò người thầy không phải để đặt mình cao hơn người học.
Đó là sự ý thức rằng mình đang nhận thêm một trách nhiệm đối với sự trưởng thành của người khác.
Người Giáo viên dạy bằng kiến thức.
Nhưng người Giáo viên cũng dạy bằng chính cách mình làm việc.
Một người thầy đến lớp với sự chuẩn bị nghiêm túc đang truyền đi một thông điệp về trách nhiệm.
Một người thầy không đoán khi chưa chắc kiến thức đang thể hiện sự chính trực với chuyên môn.
Một người thầy bình tĩnh khi học viên làm sai đang cho người học thấy cách ứng xử với sai sót.
Một người thầy sẵn sàng kiểm tra lại tài liệu và sửa điều mình nói chưa chính xác đang cho học viên thấy rằng học tập không kết thúc khi đã trở thành Giáo viên.
Vì vậy, tác phong và thái độ của người thầy cũng là một phần của quá trình truyền nghề.
Người học không chỉ nghe điều Giáo viên nói. Họ còn quan sát cách Giáo viên làm.
Có một nghịch lý rất đáng suy nghĩ.
Nếu học viên sau khóa học vẫn phải hỏi Giáo viên ở hầu hết những việc lẽ ra họ đã được đào tạo để tự thực hiện, thì sự phụ thuộc ấy chưa chắc là dấu hiệu của một quá trình truyền nghề thành công.
Đích đến của người thầy không phải để học viên mãi cần mình.
Người Giáo viên cần hướng dẫn để người học từng bước:
HIỂU → LÀM CÓ HƯỚNG DẪN → ĐƯỢC SỬA → LÀM LẠI → TỰ THỰC HIỆN → TIẾP TỤC TỰ HOÀN THIỆN.
Người thầy càng tận tâm không có nghĩa càng làm thay nhiều.
Sự tận tâm đúng nghĩa là biết hỗ trợ ở thời điểm cần thiết và từng bước giúp người học có khả năng đứng bằng năng lực của chính mình.
Một khóa học có ngày bắt đầu và ngày kết thúc.
Nhưng quá trình trưởng thành nghề nghiệp của người học thường dài hơn thế.
Sau đào tạo, học viên có thể gặp những điểm chưa chắc, những lỗi chỉ xuất hiện khi bắt đầu vận dụng hoặc những nội dung cần tiếp tục củng cố.
Trong phạm vi trách nhiệm và cơ chế hỗ trợ phù hợp, người Giáo viên DDS còn có vai trò hướng dẫn người học tra cứu, giải đáp những vướng mắc phù hợp, nhận ra khoảng thiếu và tiếp tục rèn luyện.
Đây không phải là một cam kết hỗ trợ vô giới hạn.
Cũng không phải làm thay trách nhiệm tự học và tự chịu trách nhiệm nghề nghiệp của học viên.
Đó là văn hóa đồng hành của người truyền nghề: hỗ trợ để người học ngày càng vững hơn và ngày càng độc lập hơn.
Có lẽ một trong những niềm vui lớn của người dạy nghề không nằm ở việc học viên nhớ được bao nhiêu lời mình từng nói.
Mà là một ngày, người học có thể tự mình thực hiện đúng những điều đã được học.
Họ biết kiểm tra công việc của mình.
Biết nhận ra sai sót.
Biết tiếp tục học.
Biết chịu trách nhiệm với nghề.
Và những điều đúng đắn từng được người thầy trao truyền vẫn tiếp tục hiện diện trong cách họ làm nghề.
Khi đó, một giờ học đã kết thúc từ lâu nhưng giá trị của việc dạy học vẫn còn tiếp tục.
Đó cũng là ý nghĩa sâu hơn của hai chữ:
TRUYỀN NGHỀ.
TỪ NGƯỜI LÀM NGHỀ ĐẾN NGƯỜI TRUYỀN NGHỀ KHÔNG CHỈ LÀ THAY ĐỔI VAI TRÒ – MÀ LÀ THAY ĐỔI TRÁCH NHIỆM.
Người Giáo viên DDS không chỉ chịu trách nhiệm với điều mình biết và làm.
Người thầy còn phải có trách nhiệm với cách kiến thức ấy được trao đi, cách người học tiếp nhận, thực hành và từng bước trưởng thành với nghề.
DẠY MỘT NGƯỜI – TRAO MỘT NGHỀ.
Nếu đang hoặc sẽ đảm nhận vai trò Giáo viên DDS, hãy thử tự hỏi:
“Sau những giờ tôi đứng lớp, điều gì thực sự còn lại trong năng lực của người học?”
Đó cũng là một trong những câu hỏi xuyên suốt hành trình Sư phạm bậc 1 – Giáo trình DDS Quyển 3 – Hệ 1.
